در ساختارهای مدیریتی، همیشه این پرسش وجود داشته است: «بهترین راه برای مدیریت یک جامعه، تمرکز قدرت در مرکز یا توزیع آن در میان مردم است؟» در حالی که مدل‌های متمرکز، سرعت تصمیم‌گیری را بالا می‌برند، اما اغلب در دقت اجرا و ارتباط با واقعیت‌های میدانی، دچار خطا می‌شوند. امروز، با توجه به پیچیدگی‌های اقتصادی و امنیتی جهان، الگوی حکمرانی مردمی نه یک انتخاب، که ضرورت راهبردی است؛ همان‌گونه که دولت چهاردهم و شخص رئیس‌جمهور بارها به این موضوع پرداخته‌اند و اخیرا حجت‌الاسلام طائب در نشست فرماندهان مقاومت به اهمیت این رویکرد و پیوند آن با ساختارهای محلی و مسجدمحور اشاره کرد. حال باید پرسید، چرا این مدل، قابل دفاع است؟

الگوی حکمرانی مردمی، یک ضرورت راهبردی است

آگاه: وقتی قدرت از مرکز به سمت ساختارهای محلی حرکت می‌کند، فاصله میان تصمیم و نیازسنجی به حداقل می‌رسد. در مدل‌های متمرکز، تصمیمات کلان اغلب به واسطه گزارش‌ها و شور و مشورت مدیران اتخاذ می‌شود اما در حکمرانی مردمی، تصمیم‌گیری بر پایه دانش بومی و نیازهای واقعی هر منطقه انجام می‌شود. این یعنی مدیریت دقیق‌تر، هزینه‌کرد بهینه‌تر و پاسخگویی سریع‌تر. در واقع، حکمرانی محلی باعث می‌شود، هر واحد اجتماعی، نه تنها یک مامور اجرا، بلکه یک شریان تصمیم‌گیری باشد.
حکمرانی مردمی، مستقیم با ولی نعمتان انقلاب در ارتباط است. وقتی مردم احساس کنند در فرآیند مدیریت امور زندگی خود -از امنیت گرفته تا اقتصاد و فرهنگ- نقش‌آفرینی می‌کنند، از «مفعول سیاست» به «فاعل سیاست» تبدیل می‌شوند. این تغییر جایگاه، باعث شکل‌گیری سرمایه اجتماعی عظیم می‌شود. در این مدل، مردم دیگر تنها در زمان انتخابات دیده نمی‌شوند، در تمامی عرصه‌ها، با احساس مالکیت بر نظام و ساختارها، در مدیریت امور مشارکت می‌کنند. در ایران، ساختارهای محلی و به‌ویژه مسجد، فراتر از فضای عبادی، به عنوان شبکه‌های اجتماعی پایا عمل می‌کنند. حکمرانی مسجدمحور و محلی، در اصل به معنای استخراج قدرت از دل ساختارهای سنتی و مردمی است. به هرحال، مسجد به عنوان مرکز مدیریت اجتماعی، می‌تواند نقش پل ارتباطی را ایفا کند که همزمان در حوزه‌های مختلف عمل می‌کند؛ از مدیریت بحران‌های اجتماعی تا حمایت‌های اقتصادی و فرهنگی. این یعنی مدیریت کشور، به جای تکیه بر ساختارهای دولتی، بر پایه شبکه‌های مردمی حرکت می‌کند. این مدل، هزینه‌های اجرایی را کاهش و اثرگذاری را افزایش می‌دهد.
بالاخره در عصر نبردهای ترکیبی و جنگ‌های سایبری، مفهوم امنیت از مرزهای جغرافیایی به سمت امنیت اجتماعی و فرهنگی حرکت کرده. حکمرانی مردمی در این حوزه، لایه دفاعی قدرتمند ایجاد می‌کند. هنگامی که مردم در ساختارهای محلی و مسجدمحور، خودشان مسئول حفظ امنیت اجتماعی، سلامت فرهنگی و پایداری اقتصادی منطقه باشند، ما با امنیت خودجوش روبه‌رو هستیم که در پایداری پیوند میان ملت و حاکمیت نهفته است.
اردشیر گراوند، پژوهشگر اجتماعی، راهکار برون‌رفت جامعه ایرانی از شرایط کنونی را بازگشت به مردم می‌داند و می‌گوید: منظور از این بازگشت آن است که مدیریت کشور را محله‌به‌محله و با مشارکت خود مردم، به‌ویژه جوانان همان محلات، پیش ببریم. این رویکرد هم از نظر علمی قابل دفاع است و هم می‌توان برای آن سازوکار اجرایی مناسبی طراحی کرد.
وی افزود: تابستان سال گذشته، در قالب سفری به ۱۷ کشور و با پیمودن حدود 
۲۲ هزار کیلومتر رانندگی، از نزدیک تجربه کشورهای مختلف را بررسی کردم. کشورهایی که از ظرفیت‌های محلی و مشارکت مردم استفاده می‌کنند، زیباتر، منظم‌تر و برخوردار از قواعد مدیریتی کارآمدتری هستند. در مقابل، کشورهایی که بیش از اندازه به دولت و ساختارهای متمرکز متکی هستند، معمولا با بی‌نظمی، ضعف در مدیریت و وضعیت نامناسب‌تری مواجه‌اند. بنابراین، حکمرانی محلی یکی از مهم‌ترین ابعاد حکمرانی کلان است.
این پژوهشگر اجتماعی با بیان نمونه اسپانیا اظهار کرد: در این کشور، همه ایالات از استقلال و اختیارات قابل‌توجهی برخوردارند و میان آنها نوعی رقابت در زمینه توسعه و زیباسازی مناطق شکل گرفته است. این رقابت را می‌توان به رقابت میان تیم‌های فوتبال رئال مادرید و بارسلونا تشبیه کرد.
گراوند با تاکید بر اینکه همان‌طور که میان این دو تیم رقابتی جدی وجود دارد، در زمینه ساماندهی شهری، زیباسازی، نظم و توسعه مناطق نیز رقابت قابل‌توجهی میان مناطق مختلف اسپانیا دیده می‌شود، گفت: این نوع رقابت و مدیریت محلی در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی و شهری تاثیرگذار است. مدل حکمرانی محلی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری پیوندهای اجتماعی و فرهنگی شود و به تقویت انسجام و توسعه کشور کمک کند.
وی درباره اینکه مشارکت محلات و مساجد در فرآیند تصمیم‌گیری چگونه می‌تواند حاکمیت را در اتخاذ تصمیمات متناسب با جامعه یاری کند، گفـت: گاهی افرادی تلاش می‌کنند از موضوع مسجدمحوری برداشت نادرستی ارائه دهند یا آن را در مقابل محله‌محوری قرار دهند در حالی که مسجد جزو لاینفک محله است. در هر محله ممکن است مسجد، کلیسا، مدرسه، خانه فرهنگ، سرای محله، معتمدان، ریش‌سفیدان و دیگر عناصر اجتماعی و فرهنگی حضور داشته باشند. همه این عناصر در شکل‌گیری هویت و شبکه ارتباطی محله نقش دارند.
اما موضع‌گیری دولت هم در همین رابطه جالب توجه است. حجت‌الاسلام علی عماد، مشاور رئیس‌جمهور در امور روحانیت، 
۲۱ آبان در گفت‌وگویی با خبرگزاری دولت گفته بود: «اگر قرار است مردم وارد میدان شوند، باید از مدلی استفاده کنیم که با جامعه ایران و ظرفیت‌های فرهنگی آن تناسب داشته باشد. جامعه ایران از ظرفیت‌هایی برخوردار است که محله و مسجد از جمله آنها هستند، آقای پزشکیان هم محله را به میدان آوردند و هم مسجد را. البته ممکن است بگوییم ظرفیت‌های ذاتی مسجد و نهاد مدیریت محله در مقام عمل به‌خوبی مورد بهره‌برداری 
قرار نگرفته یا فعال نشده است.»
وی می‌گوید: «اگر مسائل یک جامعه را به‌صورت خرد و در سطحی محدود به یکدیگر پیوند دهیم و از آنها یک مسئله بزرگ، پیچیده و چندوجهی بسازیم، حل آن دشوارتر می‌شود. یک پروژه کلان باید به پروژه‌های کوچک‌تر شکسته شود و مرحله به مرحله، به دست بازیگران متخصص خود پیش برود. اگر بتوانیم حل مسائل کشور را با اختیارات استانی به استانداران واگذار کنیم، بخشی از امور را با اختیارات محله‌ها به خود محله‌ها بسپاریم و کانون‌هایی را که می‌توانند موثر و مشارکت‌کننده باشند، به میدان بیاوریم و از ظرفیت آنها استفاده کنیم، اتفاق بسیار خوبی رخ خواهد داد.»
در نهایت، باید گفت: حکمرانی مردمی و محلی، تنها روش مدیریتی نیست؛ بازسازی ساختاری برای عبور از بحران‌هاست. این مدل با توزیع قدرت، افزایش مشارکت فعال مردم و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اجتماعی، می‌تواند مدیریت کشور را از حالت اعمال دستور به حالت تولید توانمندی تغییر دهد. از این‌رو حکمرانی محلی و مسجدمحور می‌تواند به ایران آینده، قدرت اجرایی و پایداری اجتماعی ببخشد؛ قدرتی که نه در اتاق‌های بسته، بلکه در قلب محله‌ها و روستاهای کشور شکل می‌گیرد.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.