آگاه: بسیاری از ما این تجربه را داشتهایم: تخفیفی که «۵۰ درصد» اعلام میشود، اما قیمت اصلی پیش از آن بالا برده شده است؛ جشنوارهای که «حراج» نام گرفته و در عمل چند درصد تخفیف واقعی ندارد؛ کد تخفیفی که با شرطهای ریز قلمگیری میشود؛ آگهی «قیمت توافقی» که بیشتر پوششی است برای پنهانکردن قیمت واقعی؛ عکسی که کالا را زیباتر از واقعیت نشان میدهد و کالایی که به دست میرسد، با آنچه سفارش دادیم فاصله دارد. در حوزه وعدههای عمومی هم ماجرا تکرار میشود: طرحهایی که با شعار بزرگ آغاز میشوند، اما نه زمانبندی روشن دارند، نه مسئول مشخص، نه معیار سنجش نتیجه؛ پیشفروشهایی که تاریخ تحویل و شرایط فسخ در آنها شفاف نیست و وعده سودهای غیرعادی در برخی طرحهای سرمایهگذاری و شرکتهای هرمی که در نهایت به ضرر خانوارها تمام میشود. نکته مهم این است که همه اینها با تبلیغ اشتباه گرفته میشوند؛ تبلیغ در اصل اطلاعرسانی است، اما وقتی اطلاعرسانی به فریب تبدیل شود، دیگر تبلیغ نیست.
مردم وقتی میبینند تخفیف اعلامشده واقعی نیست، فقط از یک فروشگاه سرخورده نمیشوند؛ نسبت به کل نظام تبلیغات و وعدهها بدبین میشوند. وقتی وعدهای با زبان پرطمطراق داده میشود و بعد نه زمانبندی روشن دارد، نه پاسخگویی، نه نتیجه قابل مشاهده، اعتماد عمومی فرسوده میشود. نتیجه این میشود که حتی وعدههای درست و کارهای واقعی هم زیر سایه بدبینی عمومی دیده نمیشوند. این بزرگترین زیان شلوغبازی است: کارهای خوب را هم بیاثر میکند. بیاعتمادی گرانترین هزینهای است که یک جامعه میپردازد؛ چون دیر به دست میآید و زود از دست میرود. اعتماد، سرمایه اجتماعی است؛ سرمایهای که سالها ساخته میشود و با یک وعده بیپشتوانه ترک برمیدارد.
دین و قانون ما نیز بر راستگویی، وفای به عهد و پرهیز از فریب تاکید دارند. در فرهنگ بازار ایران نیز اعتبار همیشه بالاتر از سود لحظهای بوده است؛ تاجر قدیم میدانست که «آبرو» را با مال نمیتوان خرید، مشتری که یک بار فریب خورد دیگر برنمیگردد و چند نفر دیگر را هم با خود میبرد. امام علی (ع) در عهدنامه مالک اشتر نیز به رسیدگی به کار بازاریان و پرهیز از اجحاف سفارش میدهد. این، سنت کهنی است که امروز بیش از هر زمان به آن نیاز داریم.
اگر بخواهیم جامعهای سالمتر و امیدوارتر داشته باشیم، باید از فرهنگ «شلوغبازی» فاصله بگیریم و به فرهنگ «نتیجهمحوری» نزدیک شویم. وعدهای که عملی نشود، تخفیفی که واقعی نباشد و تبلیغی که فقط هیاهو باشد، در نهایت به بیاعتمادی میرسد و بیاعتمادی، گرانترین هزینهای است که یک جامعه میپردازد. راه برونرفت، نه سکوت در برابر فریب است و نه سیاهنمایی؛ بلکه راستگویی، پاسخگویی و عمل به وعده است.
۱ آذر ۱۴۰۵ - ۲۳:۳۱
کد مطلب: ۲۷٬۲۳۶
در جامعهای که صدای تبلیغات بلندتر از عمل باشد، مردم بهتدریج به هیچ وعدهای اعتماد نمیکنند و این، تشخیصی است که امروز کمتر کسی آن را انکار میکند. در سالهای اخیر، با افزایش هزینهها و سبکتر شدن سبد خرید خانوارها، حساسیت مردم به قیمت و کیفیت بیش از پیش شده است و همین حساسیت، میدان بازی نوعی خاص را فراهم کرده است: کسانی که بهجای بهتر کردن کالا و خدمات، فقط بلندتر حرف میزنند. شلوغبازی را میتوان اینگونه تعریف کرد که جلب توجه با حجم هیاهو، بیآنکه در عمل پشتوانهای در کار باشد.
نظر شما