مناسک روزمره این روزهای مردم ایران

حافظه تاریخی و تولید رفتار جمعی

اگر بخواهیم بفهمیم چرا یک جامعه در لحظه‌های بحرانی به‌صورت جمعی واکنش نشان می‌دهد، به‌جای توجه به شرایط همان لحظه آن جامعه، باید به لایه‌ای عمیق‌تر رجوع کرد که معمولا در تحلیل‌های سیاسی نادیده گرفته می‌شود. جامعه‌ها فقط بر اساس داده‌های همین لحظه و اکنون تصمیم نمی‌گیرند؛ آنها درون یک انباشت طولانی از تجربه‌ها، روایت‌ها و الگوهای تکرارشونده زندگی می‌کنند که در لحظه‌های خاص دوباره فعال می‌شود. اگر بخواهیم برای آن نامی انتخاب کنیم می‌توان آن را حافظه تاریخی نامید.

بازاندیشی در ماهیت وعده‌های نخبگانی

پیش‌بینی یا کشف سنت؟

اگر بخواهیم با دقتی فراتر از فهم‌های رایج به آنچه در این ۴۰ روز گذشته رخ داده بنگریم، ناگزیر باید از یک سوءتفاهم دیرپا فاصله بگیریم؛ سوءتفاهمی که «پیش‌بینی» را در ذهن ما به امری حدسی، احتمالی و تا حدی مبتنی بر بازی با داده‌های ناپایدار فروکاسته است، حال آنکه آنچه در بیانات و وعده‌های رهبر شهید با آن مواجهیم، به‌سختی در این چارچوب قابل جای ‌دادن است، زیرا جنس این سخن، بیش از آنکه پیشگویی به معنای متعارف باشد، نوعی خوانش عمیق از نظمی پنهان اما جاری در بطن تحولات اجتماعی و تاریخی است؛ نظمی که اگرچه در سطح وقایع، متکثر و گاه متناقض می‌نماید، اما در لایه‌ای ژرف‌تر، از منطق‌هایی تبعیت می‌کند که می‌توان آنها را «سنن حاکم» نامید.

«دفاع»، ادامه طبیعی «هدایت» است

رهبری در افق امامت نیکان

اندیشیدن به شخصیت رهبری در چارچوب سنت تاریخی «امامت نیکان» مستلزم عبور از سطح عناوین رسمی و ورود به ساحت معناشناسی هدایت است؛ زیرا در این سنت، امامت صرفا مدیریت سیاسی نیست، بلکه پیشوایی در مسیر حق و اقامه قسط در متن تاریخ است، آن هم در شرایطی که قدرت‌های مسلط می‌کوشند حقیقت را در هیاهوی تبلیغات و وارونگی‌های رسانه‌ای دفن کنند. اگر رهبری را در این افق بنگریم، آن‌گاه نسبت او با جامعه نه یک نسبت اداری بلکه نسبتی تربیتی و معنابخش خواهد بود؛ نسبتی که در آن، رهبر پیش از آنکه فرمان بدهد، افق می‌گشاید و پیش از آنکه دستور صادر کند، معیار تشخیص حق از باطل را بازتعریف می‌کند.

ایستـاده در میـدان

با آثار و گفتاری از: محمد عرفان خانی، یوسف پورجم، محمدرضا بابایی، نصیبه سادات حسینی، علی لرستانی، مریم جهانگیر، شادی ورشوچی و وحید رجب خانی

چهار پرده از یک ماجرا

داستان ما

مجازات جنایتکاران

با آثار و گفتاری از: سعید توتونکار، یوسف پورجم، محمدرضا بابایی شادی ورشوچی، محمد امامی، مریم جهانگیر جواد طلوع رضایی، سعید سپاهی، قدرت الله غلمانی، محمدباقر مشکاتی

صبر کن، ماجرا از کجا شروع شد؟

تاریکی‌های میان ما

همه چیز از یک کلیپ شروع شد؛ صدای شکواییه‌ای در فضای سنگین نماز جمعه طنین می‌انداخت که «مردم در فشارند، پس شما کجا هستید؟» این پرسش، مانند سنگی بود که در آب آرام ذهنم افتاد و حلقه تردیدها و دغدغه‌ها را گسترد. بله، درد واقعی بود. ولی پاسخ چیست؟ مسئولان در کجای این ماجرا ایستاده‌اند؟

تداوم راه او جز از طریق شبکه ممکن نیست

به افق سلیمانی

افراد در تاریخ، هرگز تنها یک فرد نبوده‌اند. انسان همیشه چیزی از جمع را با خود حمل کرده؛ تکه‌ای از حافظه، زخمی از شکست، شوری از انتظار. جامعه هم هر بار که نامی را برکشیده تنها به یک بدن یا رویداد اشاره نکرده، بلکه به امکان خویش چشم دوخته است. از این رو نسبت فرد برجسته و جامعه نسبتی خطی و ساده نیست؛ بیشتر شبیه رفت‌وآمدی است میان آینه‌ها، جایی که تصویر هم بازتاب می‌دهد و هم می‌سازد.

تکرار خواهد شد

با آثار و گفتاری از: حسین محمدی سیرت، سعید توتونکار، حسین انجدانی، رضا واوسری، علی لرستانی، علیرضا احمدی قره زاغ، محمد کرمی نیا، یوسف پورجم، محمدرضا بابایی

پروژه بی‌حجابی؛ از جنگ نرم تا اشغال فرهنگی

بی‌حجابی استعماری

جاب را صرفا در قالب یک «مسئله» یا «احکام فردی» تقلیل دهیم، در دام همان نگاهی افتاده‌ایم که قرن‌هاست فهم پدیده‌های پیچیده انسانی را با بن‌بست مواجه ساخته است.

گذر از تحلیل‌های تک‌بعدی به رویکردی پیوستاری

حجاب در میانه میدان

اگر حجاب را صرفا در قالب یک «مسئله» یا «احکام فردی» تقلیل دهیم، در دام همان نگاهی افتاده‌ایم که قرن‌هاست فهم پدیده‌های پیچیده انسانی را با بن‌بست مواجه ساخته است.

پدیدارشناسی جسم داده‌ای

حکمرانی بر «امر نامرئی»

چندی پیش درگیر یک گفت‌وگوی ویدیویی با یکی از دوستانم در اروپا بودم. اتصال اینترنت کمی نوسان داشت و نرم‌افزار، به‌طور خودکار، یک «فریم کلیدی مصنوعی» تولید کرد تا تصویر دوطرف را بدون تاخیر بازسازی کند.

الگوسازی اجتماعی

چرخه زندگی فرهنگی

بی‌تعارف باشیم؛ در دنیای پرزرق و برق امروز، میان این همه کتاب که هر ساله با جلدهای رنگین و تبلیغات پرطمطراق به میدان می‌آیند، چه چیزی می‌تواند یک کتاب گمنام اما ارزشمند را از قفسه‌های پرگردوغبار کتابفروشی‌ها بیرون بکشد و به کف دست‌های مردم، به بحث‌های داغ کافه‌ها و به محافل خانوادگی ببرد؟ پاسخ این سوال، در چند خط نوشته‌شده بر صفحات اول همان کتاب نهفته است؛ تقریظی از مقام رهبری.

استعمار نوین منابع استراتژیک

اســـــراف مجــــــازی

اسراف مادی، مصرفی از منابع فیزیکی است که در اصل قرآن کریم (۷:۳۱) به عنوان «پرخوری» نهی شده است. در مقابل، اسراف مجازی یک فرآیند «استعمار منابع استراتژیک» است که در آن، منابعی مانند «وقت»، «توجه» و «اراده» به طور غیرقانونی و بدون اطلاع کاربر به نفع سرمایه‌داران خصوصی و اهداف استعماری مصادره می‌شوند. این منابع، در حالی که در ظاهر «معنوی» یا «ذهنی» به نظر می‌رسند، در واقع سنگ‌بنای تمامی فعالیت‌های فردی، اقتصادی و اجتماعی هستند و تخریب آنها، تخریب بنیادهای یک تمدن است.

عـلاج در تدبیر است

با آثار و گفتاری از : حسین انجدانی، مرتضی مرادی، زینب صفایی، سعید سپاهی، علی خوش نظر، شادی ورشوچی، طاهره موحدی پور، عبدالله عمادی عرشیا یحیایی، علی رشیدی، علی صالحی، محمد عرفان خانی، معصومه فردوسی، نصیبه سادات حسینی، یوسف پورجم

نباید تحولات برای ما تصمیم بگیرد!

عبور از منطق دشمن

کشور ما این روزها در میانه‌ میدان عجیبی ایستاده است؛ نه صدای آژیر جنگ به گوش می‌رسد، نه نشانه‌ای از صلح پایدار دیده می‌شود. دشمن، بی‌آنکه حتی گلوله‌ای شلیک کند، ما را در «انتظار» گرفتار کرده است؛ انتظاری که به ظاهر آرام است، اما در باطن، فرساینده و فلج‌کننده. این همان وضعیتی است که رهبر انقلاب از آن با عنوان «حالت نه جنگ، نه صلح» یاد کردند و هشدار دادند که: «منتظر تحولات بیرونی نباشیم.»

زنده باد زندگی

با آثار و گفتاری از: بهرام بیات، حسین انجدانی، محمد امامی، علی واوسری، محمد سلگی، محمدرضا بابایی، محیا میرزایی، مجتبی مدنی نژاد، علی لرستانی، مقدسه کرمانچی، علی احمدی، یوسف پورجم، سعید سپاهی و مرضیه صادقیان

زیست‌جهان مجازی و انحلال هویت در عصر اینستاگرام

تحلیلی فلسفی بر سبک زندگی رسانه‌زده ایرانی

اگر از زاویه فلسفه اجتماعی و معرفت‌شناسی به پدیده اینستاگرام بنگریم متوجه خواهیم شد که با یک فناوری ساده ارتباطی مواجه نیستیم، بلکه با نوعی «جهان‌سازی» طرفیم؛ جهانی که در آن، زمان، مکان و حضور انسانی به شکلی تازه بازتعریف می‌شود.

حرکت به جلو؛ بی‌توجه به ترس!

موتور محرک عصر مقاومت

تاریخ مقاومت ایران را که ورق بزنی، یک چهره همیشه پیش رویت سبز می‌شود؛ جوان ایرانی! نه ژنرال‌های آراسته، نه دیپلمات‌های پرمدعا، بلکه همان نوجوان یا جوانی که با لبخند و قمقمه آب به خط رفت و دیگر بازنگشت. دفاع مقدس هشت‌ساله، میدان ظهور نسلی بود که به دنیا نشان داد جوانی یعنی موتور حرکت یک ملت.

طرح تحول نیمه کاره

با آثار و گفتاری از : علیرضا علی احمدی، علیرضا احمدی قره زاغ، حنیف غفاری مجتبی مدنی نژاد، فاطمه ارجمند، محمدرضا بابایی، یوسف پورجم، علی موذنی، محسن سلگی، مهدی ارمغانی سعید سپاهی، مریم جهانگیر و حسین انجدانی

آموزش و پرورش؛ سنگری حیاتی برای پرورش سرمایه اجتماعی

نظام تعلیم و بحران اعتماد اجتماعی

اعتماد، شالوده هر جامعه زنده و پویاست. بدون وجود سطحی از اعتماد میان افراد، نهادها و حاکمیت، هیچ رابطه‌ای پایدار نمی‌ماند و هیچ برنامه‌ای به ثمر نمی‌نشیند. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که بسیاری از بحران‌های امروز، نه صرفا اقتصادی یا سیاسی، بلکه ریشه در فرسایش اعتماد اجتماعی دارند.

بی‌اعتمادی؛ استراتژی، نه تاکتیک

آینه شکسته غرب

رسانه‌ها آینه جامعه‌اند. اما وقتی آینه در دست دشمن قرار گیرد، تصویر را مات و وارونه نشان می‌دهد.

اقتصاد فرهنگ؛ از بودجه تا زیست‌بوم ارزش‌آفرین

یوسف پورجم، آگاه مسائل سیاسی :  فرهنگ و اقتصاد دو ضلع پیوسته در توسعه ملی هستند و هرگونه بی‌توجهی به پیوند میان آنها، می‌تواند فرصت‌های استراتژیک را از دست دهد. در نگاه عمومی، فرهنگ اغلب محدود به هنر و سرگرمی تلقی می‌شود، اما واقعیت آن است که این حوزه زیربنای هویت ملی، سرمایه اجتماعی و انسجام جامعه است.

وداع با اسلحه، هرگز

با آثار و گفتاری از احمد دستمالچیان، سید هادی سید افقهی، حنیف غفاری روح الامین سعیدی، محمدرضا بابایی، یوسف پورجم، حسین انجدانی مریم جهانگیر، فاطمه ارجمند و کژال جعفری

پشت پرده یک مهندسی آرام در شامات

خلع‌سلاح یا خلع هویت؟

یوسف پورجم، آگاه مسائل سیاسی :  حالا که دست‌کم سه کانال خبری غربی در کمتر از دو هفته، عبارت «ضرورت گفت‌وگو برای خلع‌سلاح حزب‌الله» را در صدر مواضع خود قرار می‌دهند و همزمان در بیروت صحنه سیاسی به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که انگار راه خروج از بحران اقتصادی فقط از یک در باریک می‌گذرد - دقیقا همان درِ خلع‌سلاح - شاید وقت آن رسیده باشد یک گام عقب‌تر برویم و از خود بپرسیم آیا این فقط یک بحث تاکتیکی درباره لبنان است یا بخشی از یک پروژه کلان برای بازچینش سازه ژئوپلیتیک منطقه؟

چرا جوان انقلابی، احساس تعلق نمی‌کند؟

باشگاه خصوصی متشابه‌الافکارها

مراسم بزرگداشت شهدای اخیر بود. نشسته بود گوشه جلسه، نه آن‌قدر عقب که دیده نشود، نه آن‌قدر جلو که در تیررس نگاه‌ها باشد. نه غریبه بود، نه صمیمی. سکوت کرده بود. کسی هم نمی‌پرسید چرا؟ کسی نمی‌خواست بداند چه فکر می‌کند. کسی اصلا متوجه نشد که آمده. آمده بود که شاید بفهمد انقلاب هنوز جایی برایش دارد یا نه. نیافت. رفت.

عبرت‌های شام

با آثار و گفتاری از جعفر قنادباشی، حنیف غفاری، حمید ملک زاده، مجتبی مدنی نژاد حمید احمدی تبار، مهدی ارمغانی، سیدجلال حسینی یزدی، فاطمه ارجمند محمدرضا بابایی، یوسف پورجم و محمدرضا آتشین صدف

شکل‌گیری یک مبارزه

جبهه اتحاد

چند سال پیش، زمانی که بحث جنگ ترکیبی تازه رنگ‌وبویی جدی به خود گرفته بود، با یکی از دوستان به شوخی می‌گفتیم «بگذار یه جنگ ترکیبی واقعی ببینیم، داخل آن فقط موشک و تانک نباشد، بلکه شبکه‌های اجتماعی، پادکست و حتی شکلک‌ها هم وارد جنگ بشوند!»

امپراتوری دروغ بر لبه تیغ

حقیقتی کشنده‌تر از موشک‌ها!

در روزهایی که آسمان سرزمین‌های اشغالی زیر آتش دقیق‌ترین موشک‌های ایرانی شعله‌ور بود، لرزه نه فقط بر اندام ژنرال‌های صهیونیست که بر ستون‌های پوسیده‌ امپراتوری رسانه‌ای غرب افتاد.

هویت ملی ایرانی در ترازوی علم سیاست، تاریخ و بحران

ساختن خویشتن

یوسف پورجم؛ پژوهشگر و نویسنده مطالعات تمدنی :  از دیرباز هویت ملی ایران، همچون فرش‌های پرنقش‌ونگار کاشان، از تار و پودهای گوناگون بافته شده است؛ از دین و زبان تا قوم و خاطره تاریخی. اما این هویت با همه ریشه‌داری و تنوعش، همواره در معرض پرسش و پالایش بوده است. جنگ‌ها، انقلاب‌ها، مهاجرت‌ها و رسانه‌های جهانی، همگی لایه‌هایی از این هویت را آزموده‌اند. در این میان، جنگ ۱۲روزه نه‌تنها یک آزمون امنیتی بلکه فرصتی نظری برای بازاندیشی در چیستی، چگونگی و چالش‌های هویت ملی ایرانی - اسلامی است.