آگاه: تداوم کم‌بارشی در سال آبی جاری به وضوح بیانگر وقوع خشکسالی در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بوده که پیامدهای آن در بخش‌های مختلف مصرف بروز کرده است.
با توجه به وقوع کم‌بارشی در فصل بهار و تابستان، شروع سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ نیز به دلیل افت ذخایر سدهای کشور با تنش مواجه بوده است. فصل تابستان سال ۱۴۰۴ میانگین دمای کل کشور را به سطحی بی‌سابقه در چهار دهه گذشته رساند؛ به‌طوری‌که میانگین دمای کشور به ۲۹.۲ درجه سلسیوس رسید که ۱.۴ درجه سلسیوس بیشتر از میانگین بلندمدت دمای فصول تابستان است. این وضعیت سبب شد در بسیاری از مناطق کشور، شرایطی گرم‌تر و سخت‌تر از حالت نرمال تجربه شود.
شاخص‌های کلان آب در سه ماهه دوم سال ۱۴۰۴ توسط مرکز پژوهش‌های مجلس بررسی شد. در این گزارش آمده: متاثر از ثبت بیشینه دمای تاریخی در سطح کشور، تمامی استان‌ها دمایی بیش از میانگین بلندمدت فصل تابستان را تجربه کردند و عمده افزایش دما در استان‌های واقع در فلات مرکزی، جنوب‌شرق و نوار جنوبی کشور رخ داد. در مقیاس جهانی نیز سومین تابستان گرم طی سه دهه گذشته به ثبت رسیده و در سطح منطقه، میانگین دمای فصلی کشورهای همسایه به‌صورت چشمگیری بیش از میانگین بلندمدت بوده است. در پی کم‌بارشی بهار و تداوم آن در تابستان، همراه با افزایش دما، کم‌آبی تشدید شده و مدیریت منابع آب را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. میزان انطباق زمانی بارش‌ها با الگوی بلندمدت ماهانه در فصل تابستان نیز حدود ۷۰ درصد بوده است؛ به عبارت دیگر، در ۳۰ درصد موارد (با گام زمانی یک‌ماهه)، هم‌پوشانی زمانی وقوع بارش نسبت به شرایط نرمال کمتر بوده است.
بیشتر مناطق کشور خشک بود
همچنین بررسی انطباق مکانی بارش‌ها در استان‌های کشور نشان‌دهنده ناهمگنی نسبی در توزیع مکانی بارش در فصل تابستان نسبت به الگوی بلندمدت است. در سطح منطقه‌ای نیز، علاوه بر ایران، میزان بارش در بخش‌های وسیعی از عربستان، آسیای مرکزی، پاکستان و شمال‌شرق آفریقا کمتر از میانگین فصلی گزارش شده است.
در مقابل شبه‌قاره هند، جنوب‌شرق عربستان، شرق ایران، شمال قزاقستان و جنوب‌غرب روسیه بارش بیشتری دریافت کرده‌اند. بر اساس شاخص خشکسالی، بیشتر مناطق کشور به‌ویژه نواحی شرقی، جنوب، بخش‌هایی از شمال‌غرب، غرب و جنوب‌غرب کشور با خشکسالی بسیار شدید مواجه بوده‌اند و تابستان سال ۱۴۰۴، پس از تابستان سال ۱۴۰۰، دومین تابستان خشک کشور در سه دهه اخیر بوده است. خشکسالی بسیار شدید، گستره وسیعی از کشور و عمده مناطق استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر را دربر گرفته است. تنها در بخش‌های محدودی از استان‌های مازندران، گیلان، اردبیل، البرز، فارس و خراسان جنوبی درجاتی از ترسالی مشاهده می‌شود.
۹۷ درصد از جمعیت کشور در معرض شدت‌های مختلف خشکسالی قرار گرفته‌اند و متاثر از وقوع خشکسالی کم‌سابقه در فصل تابستان، ۶۵ درصد از جمعیت کشور در مناطقی با شرایط خشکسالی بسیار شدید سکونت داشته‌اند. با در نظر گرفتن سهم مشاغل مختلف و شدت خشکسالی، میزان اثرگذاری مستقیم آن در استان‌های مختلف قابل بررسی است که از این منظر، استان کرمان بدترین وضعیت اثرپذیری از خشکسالی را داشته است.

خشکسالی شدید در حوضه‌های آبریز مرزی
بررسی وضعیت خشکسالی در تابستان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که در حوضه‌های مرزی هیرمند و هریرود در افغانستان عمدتا خشکسالی شدید حاکم بوده است. در عراق نیز شرایط خشکسالی برقرار بوده و در ترکیه (سرچشمه‌های دجله و فرات) خشکسالی شدید تا بسیار شدید گزارش شده است. وقوع خشکسالی شدید در بخشی از حوضه آبریز رودخانه فرات در منطقه مرزی مشترک میان عراق، ترکیه و سوریه می‌تواند به تشدید کم‌آبی در بین‌النهرین منجر شود. در حوضه آبریز ارس در شرق ترکیه نیز شرایط خشکسالی متوسط تا شدید حاکم بوده است.
در انتهای فصل تابستان سال ۱۴۰۴، ذخیره آب سدهای کشور نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۵ درصد کاهش یافته و به ۱۸.۸۳ میلیارد مترمکعب رسیده است. درصد پرشدگی برخی از سدهای مهم کشور، به‌ویژه در استان‌های خراسان رضوی، گلستان، هرمزگان، کرمان و مرکزی، حدود ۱۰ درصد یا کمتر بوده است. همچنین زنجیره سدهای دریاچه ارومیه و خوزستان نیز با افت قابل توجهی مواجه شده‌اند که به‌ترتیب موجب پیچیده‌تر شدن مدیریت در حوضه آبریز دریاچه ارومیه و کاهش چشمگیر تولید برق‌آبی کشور شده است.
زنجیره سدهای تهران و البرز نیز با کاهش نسبت به مدت مشابه سال گذشته مواجه بوده که احتمال بروز تنش آب شرب در این دو استان را افزایش داده است؛ به‌گونه‌ای که پیامدهای آن می‌تواند تا سال آبی بعد نیز تداوم یافته و حتی تشدید شود. در همین حال، تولید برق‌آبی در سه‌ماهه فصل تابستان معادل ۶۹۸۸ هزار مگاوات‌ساعت بوده و سهم آن از کل تولید برق کشور به‌طور متوسط ۵.۵۶ درصد گزارش شده است.
مجموع اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای بخش آب بر اساس قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور، بیش از ۶۰۸ هزار میلیارد ریال بوده که طی فصل تابستان، حدود ۴۷ درصد از این اعتبارات تخصیص یافته است. با در نظر گرفتن تخصیص ۴.۲ درصدی در فصل بهار، مجموع تخصیص انجام‌شده در ۶ ماهه نخست سال در بخش آب به حدود ۵۰ درصد رسیده و در نتیجه، تا پایان شهریور، روند تخصیص در این بخش در محدوده نرمال ارزیابی می‌شود.
بررسی اهم تکالیف محول‌شده به دولت در قانون برنامه هفتم پیشرفت از جمله راه‌اندازی سامانه ملی مرجع داده‌های آب و حسابداری آب و نیز ایجاد بازار مبادله آب‌های نامتعارف نشان می‌دهد بخشی از این تکالیف به اجرا درآمده و تدوین سند دیپلماسی آب نیز از پیشرفت قابل قبولی برخوردار است. با این حال، برخی تکالیف دیگر همچون اصلاح ساختار شرکت‌های زیرمجموعه وزارت نیرو و ارائه و پیگیری اجرای طرح جامع مدیریت و کنترل سیلاب، پیشرفت محسوسی نداشته‌اند.