آگاه: در فرهنگ اسلامی نیز همواره معصومین و ائمه اطهار امت خویش را دعوت به کتابخوانی کردهاند. تا آنجا که حضرت علی علیهالسلام میفرمایند: «الکُتُبُ بَساتینُ العُلَماء»، «کتابها بوستانهای دانشمندانند.» وجود یک برنامهریزی صحیح برای ترویج فرهنگ کتابخوانی و مطالعه، علاوه بر حفظ هویت انقلابی، اسلامی و ملی، عاملی است که مانع خودباختگی و برهنگی فرهنگی خواهد شد. رهبر شهید نیز بارها در سخنانشان به اشاعه این فرهنگ پسندیده اشاره میکردند و در واقع پرچمدار کتابخوانی در ایران اسلامی محسوب میشدند. ایشان در جایی میفرمایند: «این(کتابخوانی) باید یک سیره و سنت در بین مردم ما بشود که کتاب بخوانند و به بچههایشان یاد بدهند.»
آنچه در ادامه میآید یک گونه تجربهنگاری است. در واقع مطالعهای اجمالی بر راهکارهای جوامع توسعهیافته یا در حال توسعه به منظور بهبود فرهنگ کتابخوانی. امید است تا با الگوبرداری صحیح، بتوان فرهنگ کتابخوانی را در جامعه ایرانی عملی ساخته و آن را تداوم بخشیم.
پرمطالعهترینها
در سراسر جهان، سرانه مطالعه بین کشورها تفاوتهای زیادی دارد که این تفاوتها ارتباط مستقیمی با عواملی مانند نرخ باسوادی، توسعه فرهنگی، سواد جهانی، سیستم آموزشی و... دارد. به بیان دیگر، در جوامعی که مطالعه بخشی از زندگی روزمره است، مهارتهای توسعه فردی با سرعت بیشتری شکل میگیرد و افراد میتوانند از فواید مطالعه برای تقویت ذهن و بهبود عملکرد حافظه بهرهمند شوند.
روشهای تقویت حافظه، مانند تند خوانی، به افراد کمک میکند که در مدت زمان کوتاه، حجم بیشتری از اطلاعات را فرا بگیرند. این امر، در کشورهایی که سرانه مطالعه بالاست، به وضوح قابل مشاهده است. کشورهای شمال اروپا، سالهاست که مطالعه را به عنوان بخش اصلی آموزش و توسعه فردی ترویج میدهند. به همین دلیل، افراد در این کشورها نه تنها مطالعه بیشتری دارند، بلکه از مهارتهای بهتری در زمینه تقویت حافظه و یادگیری بهرهمند هستند.
بر اساس آخرین آمارها، هند بالاترین سرانه مطالعه را با حدود ۱۰ ساعت و ۴۲ دقیقه در هفته دارد. به دنبال آن، کشور تایلند با ۹ ساعت و ۲۴ دقیقه رتبه دوم را دارا است و رتبه سوم با میانگین هشت ساعت مطالعه در هفته، متعلق به چین است. در ادامه کشورهای فیلیپین با هفت ساعت و ۳۶ دقیقه، مصر با هفت ساعت و ۳۰ دقیقه، جمهوری چک با هفت ساعت و ۲۴ دقیقه، روسیه با هفت ساعت و ۶ دقیقه، سوئد با ۶ ساعت و ۵۴ دقیقه، فرانسه با ۶ ساعت و ۵۴ دقیقه، مجارستان با ۶ ساعت و ۴۸ دقیقه و هنگکنگ با ۶ ساعت و ۴۲ دقیقه در رتبه بندی بعدی قرار دارند.
در کشور ما بر اساس آخرین آمارها و طبق تحقیقات مرکز آمار و پویش تهران «سرانه مطالعه روزانه در تهران را ۱۶ دقیقه و ۳۶ ثانیه و هفتهای یک ساعت و ۵۴ دقیقه» اعلام کرده است. برخی تحقیقات نیز از ۱۸ دقیقه در هفته میگویند و مراکزی نیز از ۱۲دقیقه در روز صحبت میکنند که شامل «کتاب، روزنامه، ادعیه و دیگر موارد میشود.» این مقوله نشان میدهد که کشور ما جزو کشورهایی است که از آمار مطالعه بالایی برخوردار نیست. اما راهحل کشورهای دیگر چیست و چه میکنند که پر مطالعهاند؟ در ادامه به برخی از آنها خواهیم پرداخت:
هندوستان
با اختلاف قابل توجهی در صدر فهرست کتابخوانترین مردم جهان قرار دارد. میانگین مطالعه بیش از ۱۰ ساعت در هفته نشاندهنده اهمیت عمیق آموزش، دانش و ادبیات در فرهنگ این کشور است.
عوامل کلیدی در این آمار بالا را اینگونه گفتهاند:
تاکید شدید بر آموزش آکادمیک و موفقیت تحصیلی.
وجود سنتهای غنی ادبی و فرهنگی.
دسترسی آسان به محتوای دیجیتال و کتابهای ارزانقیمت.
برخی تحلیلگران معتقدند که این آمار میتواند شامل خواندن متون مذهبی و ادعیه نیز باشد.
تایلند
مردم تایلند با میانگین بیش از ۹ ساعت در هفته، مطالعه را راهی مهم برای رشد شخصی و سرگرمی میدانند. این کشور ترویج فرهنگ کتابخوانی را از طریق توسعه کتابخانههای عمومی و برگزاری کمپینهای ملی کتابخوانی رقمزده است و توانسته عادت مطالعه را در میان شهروندان خود تقویت کند.
چین
در چین، مطالعه به طور جدی از سوی دولت حمایت میشود و یکی از مهمترین ابزارها برای اهداف توسعه شخصی و حرفهای به شمار میرود. مردم چین بهطور متوسط هشت ساعت در هفته مطالعه میکنند و کتابهای آموزشی در این کشور ارزش بسیار بالایی دارند. گفته میشود بیشتر دانشجویان در این کشور مطالعه آزاد را نوعی سرگرمی میدانند.
فیلیپین
فیلیپین به عنوان یک کشور آسیایی دیگر، با میانگین هفت ساعت و ۳۶ دقیقه مطالعه هفتگی در جایگاه چهارم است. در این کشور، علاقه به مطالعه هم در زمینههای درسی و هم در حوزه کتابهای داستانی و تفریحی بالاست.
مصر
مصر با هفت ساعت و ۳۰ دقیقه مطالعه در هفته، رتبه اول را در میان کشورهای خاورمیانه و آفریقا به خود اختصاص داده است. این امر نشاندهنده میراث فرهنگی و تاریخ ادبی غنی این کشور در جهان عرب است. فرهنگ خواندن در تاریخ فرهنگی این کشور با بسیاری از دستاوردهای ادبی بزرگ مرتبط است. دولت و سازمانهای مختلف مصری برای ترویج عادتهای مطالعه از طریق نمایشگاههای کتاب و کمپینهای کتابخوانی تلاشهای فراوانی کردهاند. مطالعه با وجود چالشهای اقتصادی ایجاد شده همچنان توسط مردم این کشور گرامی داشته میشود.
جمهوری چک
مطالعه یکی از سرگرمیهای مورد علاقه مردم چک بهشمار میرود و هر فرد در هفته بهطور متوسط هفت ساعت و ۲۴ دقیقه زمان به آن اختصاص میدهد. کسب سواد برای قرنها در چک اقدامی سرگرمکننده بوده است، از اینرو، شهروندان آن از سواد بسیار بالایی برخوردارند. کتابخانههای عمومی بزرگ و قابل دسترسی در سراسر این کشور وجود دارد، مطالعه در برنامههای درسی مدارس بسیار برجسته است و گروههای کتابخوانی و جشنوارههای ادبی، فرهنگ خواندن پرنشاطی را در سراسر این کشور تقویت میکنند.
روسیه
مردم روسیه حدود هفت ساعت و ۶ دقیقه در هفته را صرف مطالعه میکنند و همیشه افراد زیادی در این کشور وجود دارند که بهطور گسترده مطالعه و از سنت ادبی بسیار غنی تاریخ روسیه پیروی میکنند. کتابخانههای عمومی و کتابفروشیها در این کشور مورد استقبال بالایی قرار دارند و علاقه زیادی به ادبیات کلاسیک و مدرن میان شهروندان روس وجود دارد. پلتفرمهای مطالعه دیجیتال به محبوبیت کتابخوانی در روسیه کمک کرده است.
در روسیه بیش از ۱۳۰ هزار کتابخانه وجود دارد که بسیاری از آنها جزو پیشرفتهترین کتابخانههای جهان هستند. در حال حاضر در مسکو بیش از ۴۲۰ کتابخانه عمومی و ۴۱۰۰ کتابخانه تخصصی وجود دارد که کتابخوانها برای مطالعه در آنها گرد هم میآیند. وجود کتابخانههای تخصصی و تمایل علاقهمندان به کتابخوانی در روسیه سبب شده کتابخوانی و گذراندن ساعاتی از وقت آزاد در کتابخانهها، به یک تفریح رایگان و سودمند در بین مردم روسیه تبدیل شود. تنوع کتابخانهها بر اساس علایق افراد از شیوههای جذب مردم به کتابخوانی است. کتابخانه هنر، کتابخانه اختصاصی علوم طبیعی، کتابخانه دولتی نابینایان، کتابخانه اختصاصی ادبیات، کتابخانه اختصاصی تحقیقات پزشکی از کتابخانههای اختصاصی هستند که بر اساس نیاز متخصصان راهاندازی شدهاند. روسها فقط برای مطالعه به کتابخانه مراجعه نمیکنند. کتابخانههای استاندارد در این کشور وظیفه اطلاعرسانی و ارائه آموزشهای آزاد را هم برعهده دارند. کتابخانههای ویژه کودکان طرفداران بیشتری در روسیه دارند. کتاب با کمک به گسترش افق دید کودکان و نوجوانان، شناخت دیگران و محیط اطراف، بینش آنها را انسانی و همهجانبه میکند.
در شهر سنپترزبورگ که پایتخت فرهنگی روسیه محسوب میشود، کودکان پیشدبستانی و دبستانی حداقل دو تا سه ساعت از وقت خود را در هفته با کتاب خواندن در این کتابخانهها میگذرانند. ارائه خدمات اینترنتی رایگان و برگزاری برنامههای فرهنگی گوناگون از دیگر برنامههایی است که برای مراجعهکنندگان در کتابخانههای روسیه ارائه میشود. سال ۲۰۰۷ در روسیه را سال مطالعه نامگذاری کردند. این اقدام نتیجهبخش بود و پیامدهای بسیار مثبتی داشت، چنانکه در سال ۲۰۰۹، ۱۱۰ هزار عنوان کتاب جدید در روسیه به چاپ رسید.
سوئد
میانگین مطالعه در سوئد ۶ ساعت و ۵۴ دقیقه در هفته توسط یک فرد است. مطالعه توسط مردم این کشور برای اهداف آموزشی و توسعه اهمیت دارد و کتابخانههای عمومی آن بهخوبی حفظ و نگهداری میشوند. تقاضای زیادی برای مطالعه در مدارس سوئد وجود دارد و محبوبیت کتابهای صوتی و الکترونیکی در این کشور به حفظ عادات خواندن بسیار کمک کرده است. مشهور است در سوئد در متروها و اتوبوسهای بینشهری افراد بسیاری مشغول خواندن کتاب و روزنامه هستند. روزنامههایی هم بهطور رایگان در ایستگاهها وجود دارد. علاوه بر مدرسه و دانشگاه، در هر منطقه مسکونی نیز کتابخانه وجود دارد. کتابخانهها از سن پنج ماهگی نوزادان تا سنین بالاتر با برنامههای مخصوصی مثل شعرخوانی، تئاتر و قصهخوانی و بازیهای مختلف نوزادان را از همان سنین کم به کتابخانهها میکشاند. کتابخانهها علاوه بر کتاب، لوح فشرده موسیقی، فیلم، مجلات، کتابهای صوتی و اینترنت رایگان نیز در اختیار مراجعین میگذارند و حتی مراجعین میتوانند اتاقهایی را برای مطالعات گروهی رزرو کنند. سوئد با جمعیت ۱۰ میلیون نفری، یک کتابخانه ملی، ۲۹۰ کتابخانه عمومی با هزار شعبه کوچک، ۴۰ کتابخانه دانشگاهی، سه هزار کتابخانه خیابانی و ۱۱۵ کتابخانه بیمارستانی (به کتابخانهای گفته میشود که در بیمارستانها و دیگر مراکز پزشکی ایجاد میگردد و هدف آن اشاعه اطلاعات زیست پزشکی و بالینی برای اهل حرفه پزشکی است) از هر سه سوئدی، یک نفر عضو کتابخانه است. نوجوانان ۹ تا ۱۴ سال بیشترین بازدیدکنندگان کتابخانهها هستند.
فرانسه
میانگین ساعات مطالعه در فرانسه برای هر فرد ۶ ساعت و ۵۴ دقیقه در طول هفته است. سوادآموزی یک فرهنگ ماندگار در این کشور است و در کتابخانههای عمومی و کتابفروشیها، علاقه زیادی به کتابهای داستانی و موضوعات مختلف وجود دارد. ابتکارات متعددی از سوی دولت برای ترویج کتابخوانی در این کشور انجام شده است که شامل نمایشگاه کتاب، جشنوارههای ادبی و مواردی از این قبیل میشود. ساختار کتابخانههای فرانسه طوری است که کتاب در یک جایگاه خاصی قرار دارد و مردم کتابخانه را به عنوان خانه کتاب و محلی برای سرویسدهی و انجام خدمات به مردم میدانند. در کشور فرانسه بیش از ۱۶ هزار کتابخانه وجود دارد که به عنوان نمونه در سال ۲۰۱۶ مردم این کشور ۲۴۷ میلیون کتاب از کتابخانهها امانت گرفتهاند.
مجارستان
سرانه مطالعه در مجارستان ۶ ساعت و ۴۸ دقیقه در هفته است. خواندن در فرهنگ این کشور بسیار ارزشمند است و ادبیات و آموزش بسیار مورد احترام قرار دارد. استفاده گستردهای از کتابخانههای عمومی در این کشور دیده میشود و مطالعه دیجیتال بهطور فزایندهای محبوب و مورد تقاضا است. باشگاههای کتاب و رویدادهای ادبی نیز در این کشور محبوبیت بالایی دارند.
هلند
از بدو تاسیس و آغاز به کار کتابخانههای عمومی در هلند، ترویج کتابخوانی همواره یکی از وظایف اصلی آنها به شمار رفته است. کتابخانههای عمومی همیشه بر نقش خود در ترویج «لذت کتابخوانی»، بهعنوان مقولهای مجزا از فن و مهارت خواندن در دورههای تحصیلی مدارس، تاکید داشتهاند. کتابخانههای عمومی با ارائه عناوین جذاب به دورههای تحصیلی، از مدارس پشتیبانی میکنند. در دهه ۹۰ میلادی، انجمن ناشران و کتابخانههای عمومی هلند، بنیادی را با عنوان «بنیاد کتابخوانی» تاسیس کردند که هدف آن، برانگیختن ابتکارات و طرحهای کتابخوانی محلی و منطقهای و ایجاد هماهنگی بین ارزیابی و پژوهش بود. یکی از مهمترین برنامههای ترویج کتابخوانی در هلند «هنر کتابخوانی» نام دارد. هنر کتابخوانی، توسط بنیاد کتابخوانی و کتابخانه ملی هلند اجرا میشود و مشتمل بر سه بخش است: بوک استارت (آغاز کتابخوانی) (در سطح پیشدبستانی)؛ کتابخانه در مدرسه (مدارس ابتدایی، متوسطه مقطع اول و دوم) و شبکههای استراتژیک ترویج کتابخوانی.
نظر شما