آگاه: با طولانی‌تر شدن روزها، افزایش نور خورشید و تغییر الگوی خواب و فعالیت، بدن انسان نیز وارد نوعی «بازتنظیمی فصلی» می‌شود؛ تغییری که فقط به خلق‌وخو یا سطح انرژی محدود نیست و می‌تواند بر ترشح هورمون‌ها، کیفیت خواب، اشتها، تمرکز و حتی روابط اجتماعی اثر بگذارد. متخصصان معتقدند بهار برای بدن صرفا یک تغییر آب‌وهوا نیست، بلکه فصلی است که سیستم هورمونی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.
هورمون‌ها پیام‌رسان‌های شیمیایی بدن‌اند و بسیاری از عملکردهای حیاتی، از خواب و استرس گرفته تا احساس شادی، میل جنسی و سوخت‌وساز را تنظیم می‌کنند. به همین دلیل تغییرات محیطی، به‌ویژه میزان نور طبیعی، می‌تواند تعادل این سیستم را دستخوش تغییر کند.

نور بیشتر؛ ملاتونین کمتر
یکی از مهم‌ترین تغییرات هورمونی در بهار، به ملاتونین مربوط می‌شود؛ هورمونی که نقش اصلی در تنظیم چرخه خواب و بیداری دارد. ملاتونین معمولا در تاریکی ترشح می‌شود و در فصل‌های سرد و روزهای کوتاه‌تر، سطح آن بالاتر است. با افزایش نور روز در بهار، ترشح ملاتونین کاهش پیدا می‌کند و بدن پیام «بیدارتر بودن» دریافت می‌کند. به همین دلیل برخی افراد در بهار احساس انرژی بیشتر، خواب سبک‌تر یا حتی تغییر در ساعت خواب را تجربه می‌کنند.

سروتونین؛ هورمون خلق‌وخو در فصل آفتاب
افزایش نور خورشید روی سطح سروتونین نیز اثر می‌گذارد؛ ماده‌ای شیمیایی که با احساس آرامش، انگیزه و بهبود خلق‌وخو ارتباط دارد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند قرار گرفتن بیشتر در معرض نور طبیعی می‌تواند تولید سروتونین را افزایش دهد. به همین دلیل بسیاری از افراد در فصل بهار احساس سرزندگی، انگیزه بیشتر و کاهش رخوت زمستانی را تجربه می‌کنند. حتی یکی از دلایل بهبود «افسردگی فصلی» در بهار، همین تغییرات در سیستم سروتونین است.

خارج شدن بدن از حالت زمستانی، با افزایش کورتیزول
کورتیزول که به «هورمون استرس» معروف است، یکی دیگر از هورمون‌هایی است که از تغییر فصل تاثیر می‌گیرد. بدن در زمستان معمولا تمایل بیشتری به استراحت و کاهش فعالیت دارد، اما در بهار، افزایش نور و فعالیت روزانه می‌تواند الگوی ترشح کورتیزول را تغییر دهد.

تغییر اشتها و سوخت‌وساز
بسیاری از افراد در بهار متوجه تغییر در اشتها یا وزن خود می‌شوند. این مسئله فقط به تغییر سبک زندگی مربوط نیست و هورمون‌هایی مانند لپتین و گرلین نیز در آن نقش دارند. لپتین احساس سیری و گرلین احساس گرسنگی را تنظیم می‌کند.

چرا بعضی‌ها در بهار حال بدتری پیدا می‌کنند؟
برخلاف تصور رایج، بهار همیشه با احساس خوب همراه نیست. برخی افراد در این فصل دچار اضطراب، بی‌قراری، خستگی یا حتی افت خلق می‌شوند؛ پدیده‌ای که گاهی از آن با عنوان «افسردگی بهاری» یاد می‌شود. متخصصان معتقدند تغییر سریع ریتم بدن، حساسیت به نور، آلرژی‌های فصلی و نوسانات هورمونی می‌تواند در این وضعیت نقش داشته باشد. حتی افزایش انتظارات اجتماعی برای «شاد بودن» در بهار، ممکن است در برخی افراد احساس فشار روانی ایجاد کند.

آلرژی‌های فصلی و اثر غیرمستقیم بر هورمون‌ها
بهار همچنین فصل اوج آلرژی‌های فصلی است و واکنش‌های آلرژیک می‌توانند تعادل هورمونی و عصبی بدن را تحت تاثیر قرار دهند. ترشح هیستامین، اختلال خواب ناشی از حساسیت و التهاب‌های مداوم می‌تواند بر سطح انرژی و خلق‌وخو اثر بگذارد. پزشکان می‌گویند گاهی خستگی، تحریک‌پذیری یا کاهش تمرکز در بهار، بیشتر از آنکه ناشی از «تنبلی» باشد، به واکنش‌های ایمنی و تغییرات شیمیایی بدن مربوط است.
متخصصان توصیه می‌کنند برای سازگاری بهتر بدن با تغییرات هورمونی بهار، چند نکته ساده رعایت شود: تنظیم ساعت خواب و بیداری، قرار گرفتن در نور طبیعی صبحگاهی، فعالیت بدنی منظم، مصرف آب کافی، کاهش مصرف قند و غذاهای سنگین، مدیریت استرس و توجه به سلامت روان.

منابع: Cleveland Clinic، Mayo Clinic، Sleep Foundation