آگاه: سازمان بهزیستی کشور به تازگی و پس از جنگ تحمیلی سوم، از اجرای «طرح ملی سنجش سلامت روان» خبر داده است. برنامهای که با هدف شناسایی پیامدهای روانی ناشی از جنگ اخیر و ارائه مداخلات زودهنگام طراحی شده و قرار است تمامی افراد بالای ۱۸ سال کشور را دربر بگیرد. این طرح که از ابتدای خرداد ۱۴۰۵ وارد فاز اجرایی شده، یکی از گستردهترین برنامههای غربالگری سلامت روان در کشور به شمار میرود و بر استفاده از ابزارهای استاندارد بینالمللی، ارجاع تخصصی و درمان رایگان افراد نیازمند تاکید دارد. همچنین تاکنون حدود ۱۰ هزار نفر در این طرح ثبتنام کردهاند.
چند روز پیش این طرح افتتاح شد و ابراهیم غفاری، مدیرکل دفتر مشاوره و امور روانشناختی سازمان بهزیستی، در مراسم رونمایی از آن طرح تاکید کرد: جنگ تنها زیرساختها را تخریب نمیکند؛ روان انسانها را نیز درگیر میسازد. اضطراب، استرس حاد، اختلال استرس پس از سانحه، احساس ناامنی و بیثباتی از جمله پیامدهایی هستند که در صورت بیتوجهی میتوانند به مشکلات پایدار فردی و اجتماعی تبدیل شوند. به گفته او، رویکرد اصلی طرح بر این اصل استوار است که مداخله در هفتهها و ماههای نخست پس از بحران میتواند از بروز اختلالات طولانیمدت و هزینههای سنگین درمانی و اجتماعی جلوگیری کند.
یکی از دلایل طراحی این طرح، نتایج مطالعاتی است که در ماههای اخیر درباره آثار روانی جنگ انجام شده است. سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در مراسم رونمایی از طرح از اجرای دو پیمایش ملی در دوران پساجنگ خبر داد.
نخستین پیمایش روی دو هزار و ۵۰۰ سالمند انجام شده است. نتایج این مطالعه نشان میدهد مهمترین پیامدهای جنگ برای سالمندان، استرس، اضطراب، ترس، نگرانی، دلهره و افسردگی بوده است؛ مسائلی که حتی از مشکلات اقتصادی نیز برای آنان پررنگتر بودهاند. براساس اعلام رئیس سازمان بهزیستی ۷۰ درصد سالمندان گفتهاند اضطراب ناشی از جنگ بر آنان تاثیر گذاشته است. ۴۸ درصد کاهش کیفیت خواب را تجربه کردهاند و ۷۸ درصد از کاهش احساس امنیت در محل زندگی خود خبر دادهاند.
این بررسی همچنین نشان داده است اضطراب در دهکهای سوم تا هفتم درآمدی بیشتر بوده و کاهش احساس امنیت و افت کیفیت خواب در دهکهای اول تا سوم نمود بیشتری داشته است. زنان سالمند تنها نیز در میان آسیبپذیرترین گروهها قرار داشتهاند. دومین پیمایش ملی روی جامعه هدف سازمان بهزیستی شامل افراد دارای معلولیت، زنان سرپرست خانوار، کودکان تحت حمایت و افراد دارای اعتیاد انجام شده است. نتایج این مطالعه نیز نشان میدهد حدود ۷۰ درصد افراد این گروهها با افزایش اضطراب مواجه بودهاند و زنان سرپرست خانوار بیشترین آسیب را تجربه کردهاند. همچنین حدود ۵۰ درصد افراد مورد بررسی کاهش احساس امنیت را گزارش کردهاند. این آمارها نشان میدهد که مسئله سلامت روان پس از بحران تنها به گروههای درگیر مستقیم محدود نمیشود و طیف وسیعی از جامعه را تحت تاثیر قرار میدهد.
شناسایی مشکلات مزمن
برخلاف برخی برنامههای درمانی که پس از مراجعه افراد آغاز میشوند، این طرح بر پایه غربالگری فعال طراحی شده است؛ یعنی تلاش میشود افراد دارای نشانههای اولیه آسیب روانی پیش از آنکه مشکلاتشان مزمن شود شناسایی شوند. بر اساس اعلام سازمان بهزیستی، همزمان با اجرای طرح، برای تمامی افراد بالای ۱۸ سال کشور پیامکی حاوی لینک ورود به سامانه ارسال میشود تا بتوانند پرسشنامههای مربوطه را تکمیل کنند. به این ترتیب، جامعه هدف طرح عملا همه شهروندان بزرگسال کشور هستند؛ از دانشجویان و معلمان گرفته تا کارکنان، بازنشستگان، خانوادههای شهدا، مددجویان نهادهای حمایتی و سایر گروههای اجتماعی.
ساختار اجرایی طرح بر پایه یک نظام تریاژ سهمرحلهای طراحی شده است. در گام اول افراد وارد سامانه آنلاین میشوند و یک ابزار ۹ سوالی مربوط به اختلال استرس حاد را تکمیل میکنند. این مرحله نقش یک فیلتر اولیه را دارد و هدف آن شناسایی افرادی است که ممکن است نشانههای اولیه آسیب روانی را تجربه کرده باشند. افرادی که در مرحله اول در گروه خطر متوسط یا پرخطر قرار بگیرند، وارد مرحله دوم میشوند. در این مرحله پرسشنامه تخصصی برای ارزیابی شدت علائم تروما و احتمال اختلال استرس پس از سانحه در اختیار آنان قرار میگیرد.
این ابزار یکی از شناختهشدهترین پرسشنامههای بینالمللی در ارزیابی پیامدهای روانی حوادث آسیبزا محسوب میشود.
سه سطح خطر در سلامت روان
پس از تحلیل نتایج، افراد بر اساس سطح خطر و نوع نیازشان به خدمات مناسب هدایت میشوند. افراد در سه سطح کمخطر، خطر متوسط و خطر بالا طبقهبندی خواهند شد. برای هر یک از این سطوح نیز نوع متفاوتی از مداخله پیشبینی شده است. در این طرح همه افراد پاسخ یکسانی دریافت نمیکنند. افرادی که در محدوده طبیعی قرار دارند، اطلاعات آموزشی و راهنماییهای لازم را دریافت میکنند.
برای گروه خطر متوسط، بستههای آموزشی خودیاری، برنامههای افزایش تابآوری، مدیریت استرس و تنظیم هیجان در نظر گرفته شده است. این خدمات بهصورت آنلاین و در برخی موارد حضوری ارائه میشود. افرادی که علائم شدیدتری دارند در گروه پرخطر قرار دارند و مستقیما به خدمات تخصصی مشاوره، رواندرمانی و روانپزشکی ارجاع داده میشوند.
یکی از مهمترین ویژگیهای طرح در همین بخش قرار دارد؛ زیرا پیگیری افراد پرخطر تنها به یک ارجاع ساده محدود نمیشود. بنابراین افراد پرخطر در فواصل زمانی مشخص دوباره ارزیابی خواهند شد. این افراد در روزهای هفتم، چهاردهم و سیام پس از ارزیابی اولیه مجددا مورد بررسی قرار میگیرند تا در صورت تشدید علائم، خدمات تکمیلی در سریعترین زمان ممکن ارائه شود. این موضوع نشان میدهد هدف برنامه صرفا جمعآوری اطلاعات نیست، بلکه تلاش میشود فرآیند حمایت تا زمان کاهش خطر ادامه پیدا کند.
سازمان بهزیستی اعلام کرده است که این طرح با مشارکت چندین دستگاه اجرایی کشور اجرا میشود و دستگاههایی همچون جمعیت هلال احمر، وزارت بهداشت، کمیته امداد و سایر نهادها پذیرفتهاند که پس از غربالگری و ارجاع در طرح ملی سنجش سلامت روان، خدمات درمانی رایگان به افراد نیازمند ارائه کنند. همچنین سازمان بهزیستی از ظرفیت گسترده مراکز مشاوره کشور استفاده خواهد کرد. بر اساس اعلام رئیس سازمان بهزیستی سه هزار مرکز مشاوره در سراسر کشور در طرح مشارکت دارند، ۱۰۰ میلیارد تومان یارانه در قالب یاریبرگ مشاوره اختصاص یافته است و خدمات مشاورهای و درمانی برای افراد ارجاعشده بهصورت رایگان ارائه خواهد شد.
شمارههایی که باید در جیبتان باشد
سازمان بهزیستی تاکید دارد که مردم شمارههای مشاوره آنلاین را در اختیار داشته باشند تا در شرایط بحرانی از آنها استفاده کنند.
این شمارهها عبارتند از:
سامانه ۱۹۰ شکایت وزارت بهداشت
سامانه 1480 صدای مشاور بهزیستی
سامانه 1570 مشاوره اجتماعی دانش آموزان
سامانه 123 اورژانس اجتماعی
نظر شما