آگاه: تابآوری به توانایی یک فرد، جامعه یا نظام حکمرانی برای مقاومت در برابر شوکها و بحرانها، سازگار شدن با شرایط دشوار و بازگشت یا حتی بهبود پس از بحران گفته میشود. در علوم اجتماعی و مدیریت بحران، تابآوری فقط تحمل کردن سختی نیست، بلکه شامل سه مؤلفه اصلی است:
۱- تحمل و مقاومت اولیه در برابر بحرانها
۲- انطباق و سازگاری با شرایط جدید
۳- بازسازی و یادگیری برای بهتر شدن در آینده
مردم در جریان سومین جنگ تحمیلی، یک روند سینوسی را طی کردند. از شوک شهادت رهبر و مقتدایشان، به مرحلهای از «اتحاد مقدس» دست یافتند. شهادت رهبر انقلاب، در عین تکاندهنده بودن، به یک «کاتالیزور» برای وحدت تبدیل شد. این تابآوری از نوع «تابآوری معناجویی» است؛ یعنی مردم در میان سختیها، معنای تازهای برای ایستادگی ـ در حمایت از رهبر جدید و دفاع از وطن ـ یافتند. همچنین جامعه ایرانی به وضوح نشان داد، توانایی انطباق سریع با شرایط اضطراری را دارد، به شرطی که احساس کند این سختیها در راستای یک هدف کلان آنهم حفظ استقلال سیاسی باشد. حال برای آنکه این تابآوری در طولانیمدت حفظ شود، مسئولان و مدیران ارشد کشور چه باید کنند؟
راهکارهایی برای تقویت تابآوری
آنچه مسلم است، تابآوری مردم بر پایه «اعتماد» شکل میگیرد. اگر مردم احساس کنند، اطلاعات ناقص دریافت میکنند، تابآوریشان کاهش مییابد. براین اساس، برگزاری نشستهای منظم خبری، توضیح دقیق اهداف و کارکردها از سوی مدیران دولتی، صادق بودن در مورد چالشها باید به صورت مستمر به گوش مردم برسد.
حمایت اقتصادی هدفمند: جنگ تحمیلی برای ایجاد فشار و ضربه به ساختار اقتصادی کشور انجام شد که با شکست خفتبار روبهرو شد. اکنون مسئولان ذیربط مکلف هستند بستههای اقتصادی و حمایتی را برای تودههای مردم به خصوص بازنشستگان و فرهیختگان تقویت کنند و این برنامه را هم به صورت جدی در دستور کار دارند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ۱۹ خرداد در نشست خبری در خصوص برنامه دولت برای اصلاح وضعیت یارانه دهکهای درآمدی، اظهار کرد: یارانهها باید به کسانی اختصاص یابد که این مبالغ در معیشت و زندگی آنان نقشآفرین باشد. با این حال، با توجه به موضوعات متعدد و دستورات صادر شده از سوی رئیسجمهور، بحث در مورد ۶ دهک اول باید به صورت ویژه بررسی شود. وی با اشاره به اینکه حذف یارانه برخی دهکها با «مدیریت هوشمندانه» آنها پیوند دارد، تاکید کرد: در این خصوص دو ابزار یا سازوکار برای شناسایی وجود دارد؛ نخست، سامانه رفاه ایرانیان و دوم، طراحی «پروفایل اقتصادی» که در حال انجام است. هدف اصلی دولت این است که رقم یارانه به دست کسانی برسد که در معیشت و زندگی آنان نقش معناداری داشته باشد و به درستی توزیع شود.
مشارکت جامعه در تصمیمگیریها یکی دیگر از راهکارها برای حفظ و تقویت تابآوری است. در این گذار، استفاده از نظر کارشناسان، مشارکت نخبگان و بخش خصوصی و تقویت نهادهای مدنی را میتوان سه مؤلفه اساسی برشمرد که قطعا دولت نقش تاثیرگذرای در اجرای هرکدام از آنها دارد. فقط کافی است اظهارات و مواضع اخیر رئیسجمهور را یک بار مرور کنیم، او هم به این سه مؤلفه و هم به مولفههای دیگر اشاره میکند و خواهان نقشآفرینی همگان برای تقویت و حفظ سرمایه اجتماعی ایران است.
دشمن به عدم تابآوری مردم امید بسته است
در همین رابطه، ناصر ایمانی، تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به میزان تابآوری اقتصادی مردم با توجه به عدم وابستگی به خارج و ظرفیت همسایگی با ۱۵ کشور به «آگاه» گفت: البته با کمی تسامح میتوان گفت که ما در مجموع، در زمینه درآمدهای ارزی و مبادی ورودی کالا، مشکل جدی و ساختاری در اقتصادمان نداریم. وی با تاکید بر اینکه مرزهای ورودی کالا در کشور از تنوع کافی برخوردارند و وضعیت ارزی نیز نگرانکننده نیست، گفت: با وجود این شرایط، شاهد هستیم که مراکز تولیدی کشور توجیه اقتصادی چندانی ندارند؛ این وضعیت منجر به بیکاری، اخراج کارکنان و تعدیل نیرو در واحدهای تولیدی شده که به هیچ عنوان قابل قبول نیست.
کارشناس مسائل سیاسی با بیان اینکه دشمن اکنون به «عدم تابآوری مردم» امید بسته است، تاکید کرد: دشمن دریافته که از طریق نظامی و جنگ به اهداف خود نمیرسد؛ از اینرو، تمام توان خود را بر کاهش تابآوری جامعه سرمایهگذاری کرده است. دشمن در عرصه امنیتی نیز با تکیه بر اقدامات تروریستی، بهدنبال پیشبرد اهداف خود است.
ایمانی با تاکید بر اهمیت «تابآوری مردم» و «حفظ وحدت» و «عدم اختلافنظر» بیان کرد: حتی اگر برخی اعتراضات و انتقادات وارد باشند، شرایط کنونی کشور بهگونهای است که نباید این انتقادات بهگونهای مطرح شوند که به یأس، ناامیدی و دوگانگی در جامعه دامن بزند. شرایط امروز کشور در مقایسه با دوران پس از انقلاب، بسیار ویژه و حساس است. وی به بیانات رهبر انقلاب مبنی بر اینکه القای یأس، ترویج بدبینی، تردید در توان ملی و ایجاد تفرقه در شرایط حساس فعلی را بازی در زمین دشمن اظهار کرد: رهبر انقلاب در فرمایشات اخیرشان تاکید داشتند که حتی اگر انتقادات و اعتراضاتی توجیه داشته و درست هم باشد، در شرایط حساس کنونی نباید مطرح شوند. فعال سیاسی یادآور شد: مخاطب این تذکر هم جریانهای سیاسی و هم صاحبنظران هستند؛ بدین معنا که در وضعیت فعلی، طرح این انتقادات - حتی اگر منطقی باشند - باعث برهم خوردن آرامش فضای جامعه میشود و نباید انجام گیرد زیرا شرایط کشور، شرایط بسیار حساسی است.
فرجام سخن
به هرحال، تابآوری جامعه ترکیبی از توان مردم برای سازگاری و توان حکومت برای مدیریت درست بحرانها ست. اگر فشارها زیاد شود و همزمان سیاستها نتوانند اعتماد و ثبات ایجاد کنند، تابآوری اجتماعی به مرور فرسوده میشود. در مقابل، با شفافیت، اصلاح سیاستها و کاهش فشارهای معیشتی میتوان تابآوری جامعه را تقویت کرد. طبق آنچه از سوی مسئولان ذیربط در قوای سه گانه بیان شده و با توجه به حضور مردم بیش از صد شب در کف خیابانها، میتوان به آینده ایران و اقداماتی که قرار است برای بهبود شرایط اعمال شود، خوشبین بود، به شرط آنکه خواص و نهادهای نظارتی با چشمان باز برنامهها و تحرکات را رصد کنند و دیدهبان خوبی برای دستگاه اجرا باشند.
نظر شما