یک دفترچه دست‌نویس ۱۱۱ ساله متعلق به «میرزاجعفرخان معمارباشی»، از مشهورترین معماران عصر قاجار، پس از سال‌ها در زیرزمین خانه‌ای پیدا شد؛ کشفی که برخی پژوهشگران آن را یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ نظریه معماری ایرانی می‌دانند.

دست‌نوشته‌ای از معمارباشی قاجار از دل یک زیرزمین کشف شد

آگاه: ماجرا به حدود یک دهه پیش بازمی‌گردد؛ زمانی که صفا نیازمند، دانش‌آموخته معماری و نوه میرزا صانعی، در زیرزمین خانه مادرش به دفترچه‌ای قدیمی برخورد. او از همان ابتدا دریافت که با متنی معمولی روبه‌رو نیست. محتوای دفترچه درباره هندسه بود و نشانه‌هایی از ارزش تاریخی و علمی آن به چشم می‌خورد.
با این حال، سال‌ها زمان لازم بود تا اهمیت واقعی این دست‌نوشته روشن شود. نیازمند سرانجام با باوند بهپور، پژوهشگر شناخته‌شده رسالات هندسی و معماری ایرانی، آشنا شد. بررسی‌های بهپور نشان داد که این اثر می‌تواند حلقه‌ای گمشده در تاریخ نظریه معماری ایران باشد.
به گفته باوند بهپور، در طول تاریخ ایران چند رساله بنیادین در حوزه هندسه و معماری شناخته شده‌اند که با فاصله‌ای چند صد ساله از یکدیگر نگاشته شده‌اند. او معتقد است رساله هندسه میرزا جعفرخان معمارباشی، که در آستانه ورود ایران به دوران مدرن نوشته شده، از جهاتی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ از جمله اینکه برخلاف آثار پیشین که عمدتا به قلم ریاضی‌دانان و منجمان تدوین شده بودند، این رساله نخستین متن شناخته‌شده معماری ایرانی است که توسط یک معمار، برای معماران، مهندسان و بنایان نوشته شده است.
پس از شناسایی جایگاه این سند ارزشمند و اهمیت در دسترس بودن آن برای عموم، صفا نیازمند به توصیه باوند بهپور این دفترچه را به «سیمرغنامه» سپرد؛ سیمرغنامه موزه و گنجینه آنلاین آثار تاریخ فرهنگ و هنر ایران‌زمین است. آثاری که در سراسر جهان پراکنده شده‌اند و ایرانیان به آنها دسترسی ندارند را گردآوری و طبقه‌بندی کرده و در دسترس عموم قرار می‌دهد. در حال حاضر بیش از ۳۰ هزار اثر تاریخ هنر ایران، از ۱۲ موزه و کتابخانه مهم جهان، در سیمرغنامه گردآوری شده ‌است.
با حمایت «گروه معماران باهم»، از این رساله عکاسی حرفه‌ای انجام شد و حالا نسخه دیجیتال و باکیفیت آن در سیمرغنامه انتشار یافته است. سایت حرفه هنرمند نوشت: اکنون با سخاوت و در یک همکاری جمعی صاحب اثر، پژوهشگر، معماران باهم و گروه سیمرغنامه دسترسی به این اثر ارزشمند برای عموم علاقه‌مندان و طیف گسترده‌ای از و جامعه تخصصی معماری و مرمت، آزاد و رایگان است. امروز این پرسش مطرح است که آیا دست‌نوشته میرزا جعفرخان معمارباشی همان حلقه مفقوده‌ای است که می‌تواند بخشی از تاریخ ناشناخته نظریه معماری ایرانی را بازسازی کند؟

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.