آگاه: اما این امر باعث نشده تا مسئولین در تامین نیازهای کشور و جلوگیری از ایجاد اختلال در ورود کالا، تجهیزات و مواد اولیه، دست از کار بکشند. علاوه برآن، تجربه تحریمهای گسترده و فشارهای اقتصادی نشان داده که اتکا به مسیرهای محدود تجاری و مرزهای مشخص، میتواند زمینه را برای اعمال فشار بیشتر دشمن فراهم کند؛ از این رو، تنوعبخشی به مسیرهای ترانزیتی، فعالسازی مرزهای جایگزین و گسترش همکاری با کشورهای همسایه و شرکای منطقهای، بهعنوان بخشی از راهبرد مقابله با فشارهای خارجی در دستور کار قرار گرفته است.
از سوی دیگر ایران به واسطه موقعیت جغرافیایی ویژه خود و دسترسی به مسیرهای متعدد زمینی، دریایی و ریلی، از ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه راههای ارتباطی و تجاری برخوردار است؛ ظرفیتی که میتواند در شرایط تشدید فشارها، نقش مهمی در حفظ جریان تجارت و تامین نیازهای کشور ایفا کند. بهرهگیری از کریدورهای منطقهای، توسعه زیرساختهای مرزی، تقویت ظرفیت بنادر شمالی و فعالسازی مسیرهای ترانزیتی جدید، از جمله اقداماتی است که میتواند آسیبپذیری کشور در برابر سیاستهای تحریمی و تلاش برای ایجاد محدودیت در مبادلات تجاری را کاهش دهد.
بر همین اساس، رایزنیهای سیاسی و اقتصادی با کشورهای همسایه و شرکای تجاری نیز اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. گسترش همکاریهای منطقهای، انعقاد توافقات ترانزیتی و تسهیل مبادلات کالا، میتواند حلقههای فشار اقتصادی علیه ایران را تضعیف کند و در عین حال زمینه را برای تقویت جایگاه کشور در مناسبات اقتصادی منطقه فراهم آورد. در واقع، شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری ضرورت استفاده از ظرفیت دیپلماسی اقتصادی و تبدیل روابط سیاسی با کشورهای منطقه به همکاریهای عملی در حوزه تجارت، حملونقل و ترانزیت را نمایان کرده است.
البته نگاه به مرزها صرفا نباید بهعنوان مسیرهای ورود و خروج کالا محدود شود، بلکه مرزهای کشور میتوانند به کانونی برای توسعه همکاریهای اقتصادی، ایجاد بازارهای جدید و گسترش ارتباط ایران با اقتصاد منطقه تبدیل شوند. فعال شدن ظرفیتهای مرزی و ایجاد مسیرهای جایگزین، علاوه بر کاهش اثرگذاری تحریمها، میتواند فرصتهای تازهای را برای تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی کشور فراهم کند.
فعالسازی مرزهای شمالی؛ راهکار خنثیسازی آثارمحاصره دریایی جنوب
از همین رو سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی که برای دیدار و مذاکره با مقامات بلندپایه اقتصادی روسیه به مسکو سفر کرد، هفته گذشته در حاشیه دیدار با تجار و بازرگانان ایرانی مقیم روسیه، با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی این کشور اظهار کرد: روسیه در حوزه اقتصاد، پتانسیل بسیار خوبی برای توسعه روابط تجاری با ایران دارد. وی افزود: این ظرفیت هم در زمینه تامین کالاهای مورد نیاز ایران، از جمله کالاهای اساسی، غلات و روغن و هم در زمینه صادرات محصولات ایرانی به بازار بزرگ روسیه قابل استفاده است و در حال حاضر نیز بخشی از این مبادلات در حال انجام است.
وزیر اقتصاد همچنین فعالسازی مرزهای شمالی کشور را یکی از راهکارهای مقابله با محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای دریایی عنوان کرد و گفت: باید بتوانیم در برابر آثار محاصره مرزهای جنوبی مقابله کنیم و حجم قابل توجهی از صادرات و واردات کشور را به مرزهای شمالی و مسیرهای زمینی منتقل کنیم. مدنیزاده با اشاره به مذاکرات انجامشده با طرف روسی تصریح کرد: در این سفر توافقهایی با روسها حاصل شده که میتواند گشایشهای تازهای در روابط اقتصادی و تجاری ایجاد کند. وی تاکید کرد: این گشایشها میتواند به افزایش تابآوری اقتصاد ایران در برابر حربه تحریم و فشارهای اقتصادی کمک کند و زمینه را برای توسعه تعاملات تجاری و اقتصادی میان دو کشور فراهم آورد.
آنچه مسلم است، سیاست محاصره و فشار اقتصادی نیز نمیتواند جایگزین شکستهای آمریکا در عرصههای دیگر شود. ایران در سالهای گذشته بارها نشان داده است که در برابر محدودیتها، تنها به دنبال حفظ وضعیت موجود نیست، بلکه تلاش میکند با طراحی مسیرهای جدید و استفاده از ظرفیتهای داخلی و منطقهای، فشارهای خارجی را به فرصتی برای تقویت زیرساختهای اقتصادی و تجاری خود تبدیل کند. امروز نیز توسعه راهها و مرزهای جایگزین برای ورود کالا و تجهیزات، در کنار تقویت دیپلماسی اقتصادی و گسترش همکاری با کشورهای منطقه، میتواند بخشی از راهبرد کشور برای بیاثر کردن سیاستهای محاصره و تضمین استمرار جریان تجارت باشد.
توافقات جدید ایران و روسیه
با این حال سیدعلی مدنیزاده هفته گذشته در حاشیه سفر به مسکو از تفاهمهای صورتگرفته با طرف روسی خبر داد. وی گفت: قراردادهای مهمی بین ایران و روسیه نهایی شد و توافقات جدیدی نیز در زمینه تعاملات مالی، نیروی کار و اشتغال مورد بحث و جمعبندی قرار گرفت. مدنیزاده افزود: مقرر شد موضوعات مطرحشده در این مذاکرات با جدیت پیگیری شود تا روابط اقتصادی ایران و روسیه بیش از پیش تعمیق و گسترش یابد. وزیر امور اقتصادی و دارایی با اشاره به شرایط اقتصادی کشور و فشارهای خارجی ادامه داد: همه این اقدامات با این هدف انجام میشود که روابط اقتصادی با کشورهای طرف همکاری، بهویژه در شرایط محاصره و جنگ اقتصادی، عمیقتر و گستردهتر شود. مدنیزاده تاکید کرد: در شرایطی که تلاش میشود اقتصاد ایران محدودتر شده و مسیر ورود کالا به کشور با مشکل مواجه شود، توسعه همکاریهای اقتصادی و ایجاد مسیرهای جایگزین میتواند در خنثیسازی این فشارها موثر باشد. وی با اشاره به اقدامات انجامشده از سوی سایر اعضای دولت و مذاکرات اخیر در این زمینه گفت: خوشبختانه در حوزه تامین کالاهای اساسی با مشکلی مواجه نیستیم و در زمینه سایر مواد اولیه مورد نیاز تولید نیز تلاش شده است مسیرهای جایگزین برای تامین آنها ایجاد و فعال شود. وزیر امور اقتصادی و دارایی خاطرنشان کرد: توسعه همکاریهای اقتصادی و استفاده از ظرفیت کشورهای همکار، بخشی از تلاش برای کاهش آثار محدودیتهای ایجادشده و تقویت تابآوری اقتصاد کشور است. اما در شرایطی که فشار تحریمهای آمریکا همچنان یکی از مهمترین موانع پیش روی اقتصاد ایران است، عضویت جمهوری اسلامی ایران در سازمانهایی همچون سازمان همکاری شانگهای، بریکس و اوراسیا، یک ظرفیت مهم برای توسعه روابط اقتصادی با شرق و کشورهای جهان برای کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی تجارت خارجی به شمار میرود؛ ظرفیتی که اگر از سطح دیپلماسی سیاسی به همکاریهای واقعی اقتصادی، بانکی، ترانزیتی و تجاری منتقل شود، میتواند بخشی از آثار تحریمها را خنثی کند.
غفلت از توسعه کریدورها، ممنوع!
علیرضا نوین، عضو کمیسیون عمران مجلس اخیرا با اشاره به محدودیتهای ایجاد شده در بنادر جنوبی به دلیل شرایط خاص کشور و ضرورت فعالسازی کریدورهای جایگزین، گفت: وزارت راه و شهرسازی نباید تحت هیچ شرایطی، حتی در زمان صلح و ثبات، از توسعه این کریدورها غافل شود. مرزها و پایانههایی نظیر ارس، بازرگان، جلفا و خداآفرین ظرفیتهای ترانزیتی بسیار بزرگی هستند که در این ایام حساس به کمک اقتصاد کشور آمدند. نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی به اقدامات مثبت و گرهگشای اخیر در حوزه تجارت مرزی اشاره کرد و افزود: با تفویض اختیار از سوی دولت به استانداران در مناطق مرزی، مشکل توقف و معطلی ۱۵ روزه کامیونها در پایانهها برطرف شد و اکنون روند کار به گونهای تسهیل شده است که کامیونها در کمتر از یک روز ترخیص میشوند. وی ادامه داد: همچنین با اصلاح رویههای گمرکی و جایگزینی «ثبت آمار» به جای «ثبت سفارش»، ناهماهنگیهای داخلی پایانهها که پیش از این موجب کندی روند ترانزیت میشد، به طور کامل مرتفع شده است. نوین با تاکید بر دستاوردهای استفاده از مسیرهای ترانزیتی جایگزین، تصریح کرد: به لطف فعالسازی این مسیرها، استان ما توانست به عنوان استان معین برای مناطق همجوار عمل کرده و فراوانی کالاهای اساسی را در بازار رقم بزند. این نماینده مردم در مجلس در پایان خاطرنشان کرد: بهسازی پایانههای مرزی و تقویت کریدورهای ترانزیتی شمال کشور برای اقتصاد ما از نان شب واجبتر است. با توجه به سوابق بدعهدیهای مکرر دشمنان، باید همواره آمادگی خود را برای هرگونه پیشامد احتمالی حفظ کرده و با سرمایهگذاری مستمر، مسیرهای تجاری جایگزین را قدرتمند و فعال نگه داریم.
در واقع، هرچه دامنه همکاریهای اقتصادی ایران با کشورهای همسایه گستردهتر و مسیرهای ارتباطی کشور متنوعتر شود، امکان اعمال فشار از طریق محدود کردن یک یا چند مسیر تجاری کاهش خواهد یافت. این مسئله نشان میدهد که مقابله با محاصره اقتصادی، تنها به امور تجاری معطوف نمیشود، بلکه به تقویت امنیت اقتصادی کشور و کاهش آسیبپذیری در برابر تهدیدات خارجی گره خورده است؛ مسیری که تحقق آن نیازمند هماهنگی دستگاههای اجرایی، توسعه زیرساختها و تداوم رایزنیهای فعال سیاسی و اقتصادی با کشورهای منطقه خواهد بود.
نظر شما