آگاه: در این میان، وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی دو دستگاه محوری در این ماموریت ملی به شمار می‌روند. وزارت راه و شهرسازی باید ضمن شناسایی دقیق خسارت‌ها، تامین زمین، صدور مجوزهای لازم و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف را با سرعت دنبال کند و بنیاد مسکن نیز با تکیه بر تجربه ارزشمند خود در بازسازی مناطق آسیب‌دیده از جنگ‌ها و حوادث طبیعی، اجرای پروژه‌های عمرانی را در کوتاه‌ترین زمان ممکن آغاز کند. هم‌افزایی این دو نهاد می‌تواند روند بازسازی را از پراکندگی خارج کرده و به یک برنامه منسجم ملی تبدیل کند. اما به اذعان مسئولین مربوطه، در جنگ اخیر حدود ۵۱ هزار واحد مسکونی دچار خسارت شدند که از این تعداد، ۳۳ هزار و ۹۴۷ واحد دچار خسارت‌های جزئی شامل آسیب به شیشه، در و پنجره بودند. مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی و مدیریت بحران شورای اسلامی شهر تهران درباره واحدهایی که نیازمند تخریب و نوسازی هستند به «مهر» گفت: دو هزار و ۴۲ واحد مسکونی نیاز به تخریب کامل و احداث مجدد دارند که تاکنون برای ۶۳ درصد این واحدها تعیین تکلیف انجام شده است؛ به این معنا که سازنده معرفی شده، تفاهم‌های اولیه انجام شده و این واحدها در مرحله دریافت جواز و آغاز عملیات ساختمانی قرار دارند.
از سوی دیگر فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی در تاریخ هفتم تیر در نشست هفتگی پایش طرح‌های حمایتی مسکن، بازسازی منازل آسیب‌دیده را مهم‌ترین ماموریت وزارت راه و شهرسازی عنوان کرد و خواستار پیگیری مستمر این برنامه تا بازگشت هرچه سریع‌تر خانوارها به خانه‌های خود شد. وی تاکید کرد: مسیر بازسازی باید با پیگیری روزانه در دستور کار قرار گیرد تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن به نتیجه مطلوب که اتمام امر بازسازی و بازگشت خانوارهای آسیب‌دیده از جنگ به خانه‌هایشان است برسیم. صادق در این نشست که با حضور معاونان مسکن، مدیران کل ستادی و استانی، مسئولان بانک مسکن، مدیران بنیاد مسکن و... برگزار شد، با اشاره به ضرورت هم‌افزایی دستگاه‌ها برای تامین منابع مالی اجرای برنامه‌های بازسازی و مسکن حمایتی، اظهار کرد: علاوه بر منابع در نظر گرفته شده در مصوبات مختلف، باید از همه ظرفیت‌ها و امکانات موجود در این زمینه بهره‌برداری کرد. وی با اشاره به دو تجربه موفق در دولت برای جلب مشارکت‌های مردمی افزود: استفاده از ظرفیت خیرین با محوریت وزارت آموزش و پرورش و همچنین بهره‌گیری از ظرفیت وزارت امور اقتصادی و دارایی برای جذب کمک‌های مردم در داخل و خارج از کشور، از تجربه‌های موفقی است که باید در حوزه بازسازی نیز مورد استفاده قرار گیرد. وزیر راه و شهرسازی همچنین بر استفاده از ظرفیت خدمات فنی و مهندسی تاکید کرد و گفت: لازم است از توان مهندسان داوطلب سازمان نظام مهندسی ساختمان استان‌ها به صورت رایگان و همچنین از ظرفیت انبوه‌سازان برای تسریع در فرآیند ساخت و ساز استفاده شود. صادق با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه تامین تسهیلات اظهار کرد: همان‌گونه که در مرحله نخست، پرداخت تسهیلات اسکان و حمایت از تامین مسکن استیجاری خانوارهای آسیب‌دیده از جنگ در شهرها و روستاها عملکرد موفقی داشته است، اکنون نیز باید اجرای پروژه‌های ساخت با حداقل زمان ممکن و با استفاده از تمامی ظرفیت‌های موجود دنبال شود. وی در ادامه بر تسریع در پرداخت تسهیلات متمم طرح نهضت ملی مسکن نیز تاکید و دستورهای لازم را در این زمینه صادر کرد.
اما کارشناسان معتقدند تامین منابع مالی پایدار، پرداخت تسهیلات کم‌بهره، کمک‌های بلاعوض به خانوارهای آسیب‌دیده و حذف بروکراسی‌های اداری، لازمه موفقیت این طرح ملی است. در شرایط کنونی، مردم بیش از هر چیز به اطمینان از بازسازی منازل و بازگشت به زندگی عادی نیاز دارند و هرگونه تاخیر در این روند، علاوه بر تحمیل هزینه‌های اقتصادی، پیامدهای اجتماعی و روانی نیز به همراه خواهد داشت.
از سوی دیگر، هماهنگی میان دستگاه‌هایی همچون سازمان برنامه و بودجه، شبکه بانکی، استانداری‌ها، شهرداری‌ها و نهادهای خدمات‌رسان در کنار وزارت راه و بنیاد مسکن، ضرورتی انکارناپذیر است. بازسازی تنها به ساخت دوباره ساختمان‌ها محدود نمی‌شود، بلکه احیای زیرساخت‌های آب، برق، گاز، راه‌های دسترسی، مراکز درمانی، آموزشی و خدمات شهری نیز باید همزمان در دستور کار قرار گیرد تا زمینه بازگشت کامل ساکنان فراهم شود.با این حال، بخش مهمی از مسئولیت بازسازی واحدهای مسکونی آسیب‌دیده بر عهده بنیاد مسکن انقلاب اسلامی قرار دارد؛ نهادی که با برخورداری از تجربه گسترده در مدیریت بحران، بازسازی مناطق زلزله‌زده و اجرای طرح‌های حمایتی مسکن، نقش محوری در بازگرداندن آرامش به خانواده‌های آسیب‌دیده ایفا می‌کند. انتظار می‌رود این نهاد با تسریع در ارزیابی خسارات، تشکیل پرونده برای مالکان، تامین تسهیلات و کمک‌های بلاعوض، صدور مجوزهای لازم و آغاز هرچه سریع‌تر عملیات اجرایی، روند بازسازی را با سرعت و دقت بیشتری دنبال کند. همچنین هماهنگی نزدیک بنیاد مسکن با دستگاه‌هایی مانند وزارت راه و شهرسازی، سازمان برنامه و بودجه، بانک‌های عامل و استانداری‌ها می‌تواند ضمن رفع موانع اجرایی، زمینه بازسازی سریع، اصولی و مقاوم واحدهای مسکونی را فراهم کرده و شرایط بازگشت هرچه زودتر خانواده‌ها به خانه‌های خود را مهیا سازد.
از این رو منوچهر خواجه‌دلویی، رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، (یک‌شنبه هفتم تیر) در جلسه با اعضای کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، با اشاره به روند بازسازی مناطق آسیب‌دیده از جنگ، اظهار کرد: تاکنون حدود ۱۴۰ هزار واحد مسکونی ارزیابی شده‌اند که از این تعداد، عملیات تعمیر حدود ۵۸ هزار واحد به پایان رسیده است. رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی درباره تقویت اعتبارات تازه جهت بازسازی واحدهای مسکونی ادامه داد: نخستین پرداخت اعتبارات از سوی دولت و سازمان برنامه و بودجه جهت بازسازی در هفته جاری انجام شده است و به همین دلیل انتظار می‌رود روند بازسازی واحدهای آسیب دیده ناشی از جنگ تحمیلی با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند؛ به‌ویژه اینکه مصوبه هیات وزیران نیز در این زمینه ابلاغ شده است. خواجه‌دلویی درباره حمایت‌های مالی دولت از مالکان واحدهای آسیب‌دیده گفت: برای احداث واحدهای تخریب‌شده، به ازای هر مترمربع زیربنا، ۲۵ میلیون تومان کمک بلاعوض پرداخت می‌شود. همچنین برای تعمیر واحدها نیز بسته به میزان خسارت و گروه‌بندی انجام‌شده، بین ۹ تا ۱۸ میلیون تومان به ازای هر مترمربع زیربنای قبلی به صورت بلاعوض پرداخت خواهد شد. وی تاکید کرد: البته عملیات اجرایی بازسازی تاکنون نیز متوقف نبوده و بنیاد مسکن با استفاده از منابع داخلی و کمک‌های مردمی روند بازسازی را آغاز کرده است و با تامین اعتبارات دولتی، این روند از هفته جاری شتاب بیشتری خواهد گرفت.
ساخت ۲۲۰ هزار واحد مسکونی محرومین تا پایان سال
با این حال، در کنار بازسازی واحدهای آسیب‌دیده، رسیدگی به وضعیت مسکن محرومان در سراسر کشور نیز از مهم‌ترین ماموریت‌های بنیاد مسکن انقلاب اسلامی به شمار می‌رود؛ موضوعی که نباید تحت‌الشعاع شرایط پس از جنگ قرار گیرد. بسیاری از خانواده‌های کم‌برخوردار سال‌هاست در واحدهای فرسوده، ناایمن یا فاقد حداقل امکانات سکونت دارند و تامین سرپناه مناسب برای آنان، علاوه بر یک ضرورت اجتماعی، از الزامات تحقق عدالت و کاهش شکاف‌های اقتصادی است. رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در همین زمینه با اشاره به برنامه ویژه تامین مسکن محرومان گفت: امسال اجرای برنامه ویژه ساخت ۲۲۰ هزار واحد مسکونی برای محرومان در شهرها و روستاها آغاز شده که شامل ۶۵ هزار واحد شهری و ۱۵۵ هزار واحد روستایی است. وی افزود: بر اساس مصوبات امسال، برای هر واحد مسکونی محرومان، ۵۰۰ میلیون تومان تسهیلات قرض‌الحسنه با نرخ سود پنج درصد و بازپرداخت ۲۰ ساله در نظر گرفته شده که دولت یارانه سود آن را تامین و تضمین کرده است. خواجه‌دلویی تصریح کرد: علاوه بر این، از محل حساب ۱۰۰ امام خمینی (ره) تا مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان کمک بلاعوض برای مسکن محرومین منابع در نظر گرفته شده است، از سوی دیگر برای هر واحد متعلق به اقشار تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان کمک بلاعوض به مددجویان خود اختصاص می‌دهند. همچنین زمین مورد نیاز این واحدها در شهر و روستا به صورت رایگان تامین می‌شود؛ بنابراین سهم آورده متقاضیان بسیار اندک خواهد بود و امیدواریم با حداقل هزینه صاحب مسکن شوند.
از سوی دیگر غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در جریان جلسه مذکور، درباره تامین اعتبارات بنیاد مسکن در زمینه بازسازی واحدهای مسکونی ناشی از جنگ گفت: بر اساس تقسیم کار انجام‌شده، به جز ۶ کلان‌شهر کشور، مسئولیت بازسازی واحدهای آسیب‌دیده در حدود ۴۷۰ نقطه شهری و روستایی بر عهده بنیاد مسکن قرار دارد. این نهاد تاکنون بخش قابل توجهی از اقدامات اولیه را با اتکا به منابع داخلی خود آغاز کرده و پیش‌بینی می‌شود براساس اظهارات رئیس بنیاد، دولت تزریق اعتبارات لازم را آغاز کند. رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با تاکید بر ضرورت همراهی دولت و شبکه بانکی، تصریح کرد: مهم آن است که دولت و به ویژه سیستم بانکی حمایت لازم را از بنیاد مسکن داشته باشند، چرا که مردم برای بازسازی منازل خود نیازمند تامین سریع منابع مالی هستند، با این حال مجلس شورای اسلامی نیز با استفاده از ظرفیت‌های نظارتی و قانون‌گذاری خود می‌تواند بر روند تخصیص اعتبارات و اجرای پروژه‌ها نظارت مستمر داشته باشد و از هرگونه وقفه در روند بازسازی جلوگیری کند. اختصاص منابع کافی در بودجه، تسهیل قوانین و رفع موانع اجرایی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند سرعت عملیات بازسازی را افزایش دهد.
محسن زنگنه، دیگر عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس درباره تامین اعتبارات بنیاد مسکن در زمینه بازسازی واحدهای مسکونی و تامین اعتبارات قانونی گفت: آنچه امروز مجلس باید در این مسیر دنبال کند، تامین اعتبارات لازم است؛ چرا که تاکنون بخش عمده هزینه‌های انجام شده از محل منابع داخلی بنیاد مسکن تامین شده و بیش از سه هزار میلیارد تومان از منابع این بنیاد هزینه شده است، در حالی که برای تکمیل برنامه‌ها باید حدود ۲۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان تامین اعتبار شود، لذا مجلس نیز در جریان اصلاح قانون بودجه، حمایت لازم را برای تامین این منابع انجام خواهد داد.
در نهایت، بازسازی واحدهای آسیب‌دیده از جنگ تحمیلی سوم تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه نمادی از بازسازی امید، امنیت و اعتماد عمومی است. هرچه این ماموریت با برنامه‌ریزی دقیق‌تر، مدیریت جهادی و همکاری همه دستگاه‌های اجرایی دنبال شود، آثار مخرب جنگ سریع‌تر جبران شده و زمینه برای رونق دوباره فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی در مناطق آسیب‌دیده فراهم خواهد شد. امروز انتظار افکار عمومی آن است که وزارت راه و شهرسازی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و سایر دستگاه‌های مسئول با اهتمامی ویژه، این مسئولیت ملی را در سریع‌ترین زمان ممکن به سرانجام برسانند.