آگاه: در سال‌هایی که اقتصاد ایران با چالش‌هایی چون کسری بودجه مزمن، ناترازی‌های ساختاری، محدودیت منابع و فشارهای روزافزون مالی روبه‌روست، یکی از مسائل کمتر دیده‌شده اما تاثیرگذار بر ناکارآمدی دولت، پدیده‌ای است که در ادبیات مالی کشور از آن با عنوان «رسوب منابع دستگاهی» یاد می‌شود؛ معضلی پنهان که به‌ظاهر در حد یک تاخیر اداری یا یک اشکال در فرآیندهای مالی دیده می‌شود، اما در عمل صدها هزار میلیارد تومان از سرمایه عمومی را برای ماه‌ها و حتی سال‌ها از چرخه اقتصاد خارج کرده است. رسوب منابع به حالتی گفته می‌شود که اعتبار تخصیص‌یافته به دستگاه‌های دولتی، نهادهای عمومی یا شرکت‌های دولتی به‌جای آنکه در زمان تعیین‌شده وارد مرحله هزینه‌کرد شود، در حساب دستگاه باقی و عملا بلااستفاده می‌ماند. این منابع که باید صرف اجرای پروژه‌های عمرانی، برنامه‌های رفاهی، خرید تجهیزات یا ارائه خدمات عمومی شوند، به دلایل مختلف معطل می‌مانند و این تعلل، اثرات گسترده‌ای بر کل اقتصاد برجای می‌گذارد. اگرچه در نگاه اول ممکن است این پدیده صرفا یک اتفاق حسابداری یا یک تاخیر طبیعی در روند اجرا تلقی شود، اما واقعیت آن است که رسوب منابع یکی از اصلی‌ترین عوامل کندی پروژه‌ها، ناکارآمدی تخصیص بودجه و افزایش نیاز ظاهری دستگاه‌ها به منابع بیشتر است. در شرایطی که دولت برای جبران کسری بودجه به انتشار اوراق بدهی، استقراض و فشار بر شبکه بانکی روی می‌آورد، همزمان میلیاردها تومان اعتبار تخصیص‌یافته در حساب‌ها رسوب می‌کند و عملا از چرخه اقتصاد کنار می‌رود؛ رفتاری که نه‌تنها عقلانی نیست، بلکه هزینه‌های مالی دولت را نیز دوچندان می‌کند.
سیدنجیب حسینی در گفت‌وگو با «آگاه» با اشاره به معضل رسوب منابع بانکی و دستگاهی و ضرورت جلوگیری از آن، اظهار کرد: رسوب منابع در هر دستگاه و به هر دلیلی که اتفاق بیفتد، هم دولت و هم ذی‌نفعان نهایی که مردم هستند را متضرر می‌کند، بنابراین باید برای جلوگیری از این مسئله چاره‌اندیشی شود. نماینده مردم «مینودشت، کلاله، مراوه‌تپه و گالیکش» در مجلس شورای اسلامی در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه چه عواملی بر رسوب منابع دستگاهی اثرگذار است؟ گفت: یکی از عوامل اصلی رسوب منابع تخصیص دیرهنگام اعتبارات است. در طول سال مالی، بخش قابل توجهی از منابع در روزهای پایانی سال تخصیص پیدا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که گاهی حدود ۸۰ درصد منابع در ۲۹ اسفند تخصیص داده می‌شود. وی ادامه داد: زمانی که منابع در روزهای پایانی سال تخصیص پیدا می‌کند، دستگاه‌های اجرایی باید فرآیندهای اداری، برگزاری مناقصات و سایر مراحل قانونی را طی کنند و در نتیجه ممکن است پنج یا ۶ ماه منابع در دستگاه رسوب کند. بنابراین نخستین مسئله‌ای که باید مورد توجه قرار گیرد، اصلاح نظام تخصیص منابع در کشور است. حسینی با اشاره به ضرورت اصلاح فرآیند تخصیص اعتبارات، اظهار کرد: باید فرآیند تخصیص‌های اداری اصلاح شود و ما متناسب با اصلاحات تخصیص منابع، نظارت لازم را اعمال کنیم.
عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه سایر مسائل اثرگذار در این زمینه چیست؟ بیان کرد: مشکل دوم این است که واقعا برخی مدیران اجرایی شجاعت و جسارت لازم برای هزینه‌کرد این منابع را ندارند. به عنوان مثال در حوزه عمرانی، تا پایان شهریور فرصت داریم و وقتی به مرداد می‌رسیم، مدیران باید از قبل مسیر اداری اجرای پروژه‌ها را طی کرده باشند تا بتوانند منابع را به موقع هزینه کنند. حسینی تصریح کرد: از طرف دیگر، برخی مدیران ترجیح می‌دهند این منابع به ذی‌نفع نهایی نرسد و هزینه‌کردی صورت نگیرد و منابع بازگردانده شود تا بعدا در قبال نحوه هزینه‌کرد آن پاسخگو نباشند. این نماینده مجلس با بیان اینکه مدیران اهل ریسک، جربزه و شجاعت می‌توانند در این زمینه نقش موثری داشته باشند، گفت: مدیرانی که اهل ریسک هستند، جربزه و شجاعت دارند و واقعا تلاش می‌کنند دستگاه اجرایی آنها به موحب عملکرد خود به نتیجه مثبت برسد، حتی از روزهای پایانی نیز استفاده می‌کنند تا منابع رسوب‌شده برنگردد، بلکه به شکل درست و به‌موقع هزینه شود. وی در تشریح مهم‌ترین علت رسوب منابع، اظهار کرد: اگر بخواهم خیلی سریع و شفاف عرض کنم، یکی از مشکلات اصلی، مسئله تخصیص منابع است؛ سازمان برنامه و بودجه کشور و خزانه‌داری باید منابع را به‌موقع تخصیص دهند و حداقل به صورت فصلی تخصیص انجام شود. برای مثال اگر هزار ریال اعتبار داریم، این مبلغ باید به چهار فصل تقسیم شود و متناسب با هر فصل تخصیص پیدا کند، اما این اتفاق به شکل مطلوب رخ نمی‌دهد.
عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس درباره چرایی این مسئله خاطرنشان کرد: البته این مسئله خود به مشکلات دیگری نیز بازمی‌گردد که یکی از آنها عدم تحقق درآمدهاست؛ یعنی درآمدهای نفتی و مالیاتی به طور کامل محقق نمی‌شود و در نهایت این زنجیره معیوب از ابتدا تا انتهای فرآیند ادامه پیدا می‌کند. وی با اشاره به تجربه استان گلستان در زمینه رسوب منابع، بیان کرد: ما خودمان در استان گلستان با موردی مواجه شدیم که میزان رسوب منابع بسیار بالا بود، اما زمانی که دیوان محاسبات به‌موقع تذکر داد و اعلام خطر کرد، هم دستگاه‌های نظارتی فعال شدند تا بر هزینه‌کرد این منابع برای ذی‌نفعان نهایی نظارت کنند و هم دستگاه اجرایی نسبت به انجام وظایف خود مجاب شد. حسینی با تاکید بر نقش دیوان محاسبات در این زمینه گفت: دیوان محاسبات می‌تواند در موضوع جلوگیری از رسوب منابع نقش موثر و مفیدی داشته باشد و با نظارت و تذکر به‌موقع، دستگاه‌های اجرایی را به سمت هزینه‌کرد صحیح و به‌موقع منابع هدایت کند. وی تاکید کرد: بنابراین رسوب منابع به هیچ‌وجه پذیرفتنی نیست. ما در شرایطی قرار داریم که منابع محدودی داریم و با حداقل منابع در حال اداره کشور هستیم، بنابراین همین حداقل منابع نیز باید بهینه و به‌موقع استفاده شود و در همان مسیری که برای آن پیش‌بینی شده است، هزینه شود. عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس در پایان خاطرنشان کرد: قطعا رسوب منابع با توجه به محدودیت منابع کشور به هیچ عنوان قابل اغماض و گذشت نیست و باید برای جلوگیری از آن، اصلاح فرآیند تخصیص، نظارت موثر و هزینه‌کرد به‌موقع منابع در دستور کار قرار گیرد.