آگاه: از همینرو، نخستین مولفه راهبردی برای ایران، پرهیز از خوشبینی مبتنی بر اختلافات داخلی دشمن است. ممکن است اختلاف بر سر زمان، دامنه و شیوه مواجهه با ایران جدی باشد، اما درباره مهار قدرت منطقهای ایران و جلوگیری از تقویت ظرفیتهای راهبردی آن، همپوشانیهایی میان جریانهای سیاسی آمریکا و طیفهای مهم سیاسی اسرائیل وجود دارد. اتکا به شکافهای جناحی، اگر جایگزین ارزیابی مستمر توان و نیت طرف مقابل شود، به خطای محاسباتی میانجامد. اختلاف درون اردوگاه مقابل باید فرصت تلقی شود، نه تضمین امنیت.
مؤلفه دوم، حفظ بازدارندگی همراه با پرهیز از افتادن در دام تحریک است. رهبران سیاسی تحت فشار افکار عمومی یا بحران مشروعیت ممکن است برای تغییر دستور کار داخلی یا بازسازی اعتبار آسیبدیده، به اقدام پرریسک خارجی فکر کنند. این احتمال را نباید پیشبینی قطعی جنگ دانست؛ اقدام نظامی علیه ایران هزینههایی جدی، از جمله گسترش درگیری، تهدید مسیرهای انرژی و آسیب به نیروها و منافع آمریکا دارد. با این حال، همین احتمال ضرورت حفظ آمادگی دفاعی، حفاظت از زیرساختهای حیاتی و هماهنگی دستگاههای مسئول را یادآوری میکند.
بازدارندگی موثر صرفا به اعلام مواضع سخت یا نمایش تجهیزات وابسته نیست. طرف مقابل باید باور کند که اقدام علیه ایران، دستاوردی سریع و کمهزینه نخواهد داشت و پیامدهای آن بهآسانی قابلکنترل نیست. این پیام زمانی معتبر است که توان دفاعی با انسجام تصمیمگیری، حفاظت از مراکز حساس، پایداری خدمات عمومی و آمادگی مدیریت بحران همراه باشد. زبان رسمی نیز باید سنجیده بماند؛ تهدیدهای حداکثری و وعدههای غیرواقعبینانه، اگر با ظرفیت عملی متناسب نباشند، اعتبار بازدارندگی را کاهش میدهند.
مولفه سوم، فعالسازی دیپلماسی از موضع واقعبینی است. بنبست سیاسی در تلآویو و محدودیتهای داخلی دولت آمریکا ممکن است پنجرهای برای کاهش تنش یا تفاهمهای محدود ایجاد کند. تهران باید این فرصت را با هدف روشن دنبال کند: جلوگیری از جنگ، کاهش فشارهای قابلمهار، تثبیت حقوق و منافع ملی و تبدیل دستاوردهای میدانی به ترتیبات سیاسی پایدار. مذاکره نباید بر این فرض بنا شود که طرف مقابل به دلیل شکست انتخاباتی ناچار به عقبنشینی شده است؛ طرف تحت فشار نیز ممکن است خواستههای حداکثریتری
مطرح کند.
در این مسیر، توافق محدود و مرحلهای میتواند از توافقی مبهم کارآمدتر باشد؛ به شرط آنکه تعهدات، زمانبندی، سازوکار راستیآزمایی و پیامد نقض توافق روشن باشد. هر گشایش اقتصادی نیز باید به منافع ملموس و قابلسنجش برای جامعه منتهی شود. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که اتکای صرف به وعدههای سیاسی، بدون تضمین اجرایی، آسیبپذیری ایجاد میکند. در مقابل، رد هر مسیر دیپلماتیک نیز ممکن است هزینههای اقتصادی و امنیتی را بیدلیل افزایش دهد.
مؤلفه چهارم، مدیریت همزمان فشار اقتصادی و جنگ روایتهاست. اگر سناریوی طرف مقابل تداوم تحریم، محدودسازی فروش نفت یا ایجاد نااطمینانی در بازارها باشد، پاسخ صرفا امنیتی کفایت نمیکند. تنوعبخشی به مسیرهای تجارت، کاهش آسیبپذیری زنجیره تامین، ثبات مقررات اقتصادی و حمایت هدفمند از اقشار آسیبپذیر، بخشی از امنیت ملی است. جامعه تابآور کمتر در معرض فرسایش اجتماعی و عملیات روانی قرار میگیرد. اطلاعرسانی دقیق نیز مانع گسترش شایعه و هراس عمومی میشود.
روایت رسمی ایران در چنین مقطعی باید سه پیام روشن داشته باشد: ایران خواهان جنگ نیست، اما توان و اراده دفاع از خود را دارد؛ اختلافات سیاسی آمریکا و اسرائیل را میبیند، اما امنیت خود را بر مبنای آن شرطبندی نمیکند و از دیپلماسی استقبال میکند، مشروط بر آنکه نتیجه متوازن، قابلراستیآزمایی و متضمن منافع ملی باشد. این روایت باید با رفتار هماهنگ دستگاههای سیاسی، نظامی و اقتصادی پشتیبانی شود. پیامهای متناقض، هم محاسبه طرف مقابل را آسانتر میکند و هم اعتماد عمومی را کاهش میدهد.
در نهایت، وضعیت کنونی نه نوید قطعی آرامش است و نه نشانه حتمی گسترش جنگ. این وضعیت مجموعهای از فرصتها و مخاطرات همزمان را پیش روی ایران قرار میدهد. راهبرد مطلوب، ترکیب سه رویکرد است: آمادگی دفاعی بدون هیجانزدگی، دیپلماسی فعال بدون سادهاندیشی و تابآوری اقتصادی و اجتماعی بدون انتظار برای تغییر رفتار رقبا. هنر سیاستورزی آن است که از محدودیتهای طرف مقابل بهره گرفته شود، بیآنکه تصمیمهای ملی به تحولات انتخاباتی دیگران گره بخورد.
۲۸ آبان ۱۴۰۵ - ۱۰:۵۶
کد مطلب: ۲۷٬۱۶۰
محور مؤلفههای راهبردی برای سیاستورزان و نیروهای امنیتی ـ نظامی ایران
فرصت دیپلماسی و ضرورت بازدارندگی هوشمند
محمد امین سلامت پناه ـ آگاه مسائل سیاسی
در تحلیل شرایط پسا انتخابات رژیم اسرائیل باید میان «ناتوانی سیاسی» و «ناتوانی راهبردی» تفاوت گذاشت. ائتلافی که برای تشکیل دولت به اکثریت پارلمانی نیاز دارد، ممکن است درگیر چانهزنی و اختلافات داخلی شود. در واشنگتن نیز کنترل کنگره از سوی حزب رقیب میتواند تصویب بودجه، انتصابها و ابتکارهای اجرایی دولت را دشوارتر کند. با این حال، محدودیت سیاسی الزاما ابزارهای امنیتی و نظامی را از دسترس خارج نمیکند. رئیسجمهور آمریکا در حوزه سیاست خارجی و فرماندهی نیروهای مسلح اختیارات قابلتوجهی دارد و اختلاف حزبی نیز لزوما به مخالفت با فشار علیه ایران منجر نمیشود.
نظر شما