۲۸ آبان ۱۴۰۵ - ۱۰:۵۰
کد مطلب: ۲۷٬۱۵۸

تبدیل تهدیدهای منطقه به فرصت

هنر موج‌سواری

فاطمه ارجمند ـ طلبه جامع الزهرا (س) قم

برخی بزنگاه‌ها شبیه یک در نیمه‌باز هستند؛ نه به طور کامل گشوده‌اند و نه قفل شده‌اند. اگر با عجله و بی‌محابا به سمت‌شان بروید، ممکن است آسیب ببینید و اگر بیش از حد درنگ کنید، باد حوادث آنها را می‌بندد. اما زیانبارترین رفتار در سیاست خارجی، ایستادن پشت در و تماشا کردن است. تحولات انتخاباتی اخیر در آمریکا و سرزمین‌های اشغالی، دقیقا چنین در نیمه‌بازی را پیش روی منطقه قرار داده است؛ یک پنجره زمانی گذرا که با تعلل بسته می‌شود و تنها با ابتکار عمل می‌تواند به یک دستاورد پایدار تبدیل شود.

هنر موج‌سواری

آگاه: تحلیلگران بر این باورند که همزمانی دو شکست انتخاباتی در کمتر از یک هفته، معادلات منطقه را وارد فازی از ابهام ساختاری کرده است. در سرزمین‌های اشغالی، نتایج نهایی انتخابات کنست نشان داد که نه نتانیاهو و نه مخالفان هیچ‌کدام به حدنصاب ۶۱ کرسی برای تشکیل کابینه پایدار نرسیده‌اند و رژیم عملا در وضعیت دولت انتقالی و فلج سیاسی فرو رفته است. همزمان در ایالات متحده، پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و بازپس‌گیری کنترل هر دو مجلس کنگره از جمهوری‌خواهان، ضربه سیاسی سنگینی به دونالد ترامپ وارد کرده است؛ شکستی که به اذعان ناظران و حتی اعتراف تلویحی خود او، بخشی از آن ریشه در هزینه‌های اقتصادی و سیاسی تنش‌آفرینی علیه ایران دارد.
برای بهره‌برداری درست از این پنجره، نخستین شرط آن است که دچار خطای محاسباتی نشویم. در سرزمین‌های اشغالی، بن‌بست سیاسی و شکل‌گیری دولت انتقالی به معنای تغییر نگاه به ایران نیست؛ ناظران سیاسی تاکید دارند که هر دو اردوگاه نتانیاهو و مخالفان او بر تقابل با ایران توافق دارند و اختلاف‌شان تنها بر سر روش‌ها و زمان‌بندی است.
در واشنگتن نیز همین منطق حکم‌فرماست. هرچند مقامات ایرانی نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را نوعی نه گفتن افکار عمومی به سیاست‌های جنگ‌طلبانه ارزیابی کردند، اما همزمان یادآور شدند که میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در اصل دشمنی با ملت ایران تفاوتی وجود ندارد. رهبر شهید انقلاب، آیت‌الله خامنه‌ای، در بیانیه گام دوم انقلاب و بیانات متعدد خود، همواره بر همین اصل راهبردی تاکید داشتند؛ آنجا که در دیدارهای خود با کارگزاران نظام و دانشجویان تصریح کردند که جابه‌جایی احزاب و دولت‌ها در آمریکا و رژیم صهیونیستی تنها تغییر تاکتیک است و نباید چشم به تغییرات درونی آنها دوخت، بلکه باید با تکیه بر قدرت درونی، از شکاف‌های موجود در جبهه مقابل به نفع منافع ملت استفاده کرد.
بر اساس تحلیل‌های امنیتی منتشرشده، رهبران تضعیف‌شده در واشنگتن و تل‌آویو ممکن است برای فرار از باتلاق شکست داخلی، به سمت سناریوهای پرخطر حرکت کنند؛ از ماجراجویی محدود نظامی برای احیای اعتبار از دست رفته گرفته تا طراحی یک عقب‌نشینی کم‌هزینه در قالب توافق صوری، یا تلاش برای کنترل قیمت انرژی و مهار تورم داخلی در کنار تداوم فشارهای اقتصادی و تحریمی. از این رو، حفظ آمادگی کامل دفاعی و بازدارندگی پیش‌دستانه نیروهای مسلح، شرط اول امنیت ملی در این دوره انتقالی است.
اما آمادگی دفاعی تنها نیمی از معادله ایران قوی است؛ نیمه دیگر، هنر تبدیل ضعف موقت حریف به یک ساختار پایدار در دیپلماسی است. در این نقطه، تفاوت میان یک سیاست‌ورز تماشاگر با یک کنشگر مبتکر آشکار می‌شود. تماشاگر منتظر می‌ماند تا لحظه مناسب از راه برسد، اما مبتکر خود لحظه را می‌سازد. تماشاگر با دیدن بن‌بست نتانیاهو و مهار ترامپ در کنگره می‌گوید ببینید چه اتفاقی افتاد و به شادی زودگذر بسنده می‌کند؛ اما مبتکر می‌پرسد حالا که این خلأ قدرت شکل گرفته، چه قاعده‌ای را می‌توانیم در منطقه بنا کنیم که تا فردا هم پایدار بماند؟
در سیاست خارجی، فرصت‌های دیپلماتیک غالبا به سه دلیل می‌سوزند: نخست، دل خوش کردن به شادی زودگذر از ضعف طرف مقابل که انرژی می‌دهد اما جهت نمی‌دهد؛ دوم، انتظار بی‌پایان برای شرایط بهتر، در حالی که شرایط عادی هرگز به اندازه یک دوره انتقالی و خلأ قدرت ظرفیت تغییر ندارد و سوم، ترس از خطا و ریسک‌پذیری، که در عمل به از دست رفتن کامل پنجره می‌انجامد. سیاست خارجی بیش از آنکه شبیه بازی شطرنج با مهره‌های ثابت باشد، شبیه موج‌سواری است؛ شما موج حوادث را نمی‌سازید، اما می‌توانید انتخاب کنید که در لحظه طلایی سوار بر آن شوید یا اجازه دهید موج بشکند و عبور کند.
ابتکار دیپلماتیک در این بزنگاه نه به معنای شتاب‌زدگی است و نه به معنای انفعال؛ بلکه به معنای تعریف یک وضعیت جدید است که در آن ایران از جایگاه واکنش‌دهنده خارج شده و در جایگاه تنظیم‌کننده قواعد منطقه‌ای می‌نشیند. این گذار نیازمند سه اقدام هماهنگ است:
تعریف مطالبات مشترک منطقه‌ای: یک ابتکار زمانی پایدار می‌شود که تنها خواسته یک‌جانبه ایران نباشد. همزمان با سرگردانی سیاسی در تل‌آویو و واشنگتن، می‌توان گفتمان پایان دادن به ناامنی‌های تحمیلی و ضرورت ثبات درون‌زا در غرب آسیا را به مطالبه‌ای مشترک میان کشورهای همسایه تبدیل کرد.
ائتلاف‌سازی هوشمند با بازیگران کلیدی: در دیپلماسی همیشه تعداد کشورها تعیین‌کننده نیست؛ گاهی هم‌افزایی با دو یا سه بازیگر موثر منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در لحظه ضعف طرف مقابل، می‌تواند موازنه را تغییر دهد و هزینه‌های هرگونه ماجراجویی نظامی از سوی دولت انتقالی رژیم صهیونیستی یا کاخ سفید را به شدت بالا ببرد.
تبدیل دستاورد مقطعی به ساختار پایدار: هر فرصتی اگر در قالب یک توافق امنیتی، قرارداد اقتصادی یا سازوکار همکاری منطقه‌ای نهادینه نشود، مانند یک موج بلند می‌شود و فرو می‌نشیند. روایت رسمی کشور نیز در این مقطع باید همزمان دو پیام روشن مخابره کند: اقتدار کامل در برابر هرگونه خطای محاسباتی دشمنان تضعیف‌شده و آمادگی برای ساختن نظمی باثبات با مشارکت همسایگان.
سخن آخر اینکه ایران قوی در انتظار زمین خوردن رقیب نمی‌نشیند؛ انقلاب اسلامی ما دارای نظام هوشمندی است که همیشه برای بهره‌برداری از لحظه‌های تاریخی آماده است. اما تضعیف سیاسی نتانیاهو و شکست انتخاباتی ترامپ، یک واقعیت گذراست؛ اگر در همین پنجره زمانی کوتاه، چارچوب‌های دیپلماتیک و منطقه‌ای تازه‌ای بنا نشود، این رویداد نیز تنها در حد یک خبر باقی می‌ماند که فردا خبر دیگری آن را از یادها می‌برد و بار دیگر حسرت فرصت سوخته بر جای می‌ماند.
 

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.