آگاه: سیاستهای «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی»۲ نه نو هستند و نه بیسابقه؛ دولتهایی با ادعای دفشاع از حقوق بشر، حمله به ویتنام، هیروشیما، کودتای ۲۸مرداد، کمک به صدام و دیگر جنایات را مرتکب شدند، حتی با تولید بمب هستهای. همزمان، اسلام که پیامآور حقوق انسان و حیوان و اخلاق اجتماعی است، بهخاطر روحیه ظلمستیزی و دفاع مظلوم، به دروغ «تروریسم» معرفی شده است، اما چگونه جنگ نرم قادر به انجام چنین عملیاتی است؟
۱- تولید محتوا در قالب فیلم و سریال با هدف سفیدشویی: رسانههای تصویری و بهویژه سینما در غرب، تنها ابزار سرگرمی نیستند، بلکه بهتدریج به یکی از مهمترین ابزارهای سفیدشویی قدرتهای مسلط تبدیل شدهاند. در این روایتها، با حفظ چهرهای انساندوستانه و اخلاقمحور، تمرکز بر رنجهای فردی یا قهرمانسازی، جای ریشههای تاریخی خشونت، اشغال و جنایت را میگیرد. فیلمهایی مانند American Sniper و The Hurt Locker ، حضور نظامی آمریکا را امری ناگزیر و حتی اخلاقی نشان میدهند در آثاری مانند Zero Dark Thirty نیز شکنجه و ترور دولتی نه بهعنوان مسئلهای اخلاقی، بلکه ضرورتی امنیتی بازنمایی میشود. در نهایت، این نوع سینما با تکیه بر احساسات و حذف زمینههای تاریخی به آرامی حافظه جمعی مخاطب را شکل میدهد و تصویری تطهیرشده از نظام سلطه به جا میگذارد.
۲. آمیختن حقیقت و دروغ:باطل، هرگز عریان و صریح وارد میدان نمیشود؛ زیرا در آن صورت، شناخته میشود. تجربه سیاست جهانی نشان میدهد که باطل همواره با لباسی از حق، علم، قانون و اخلاق ظاهر میشود. با اعطای وجهه علمی و حقوقی به اعمال ناعادلانه توجیه میشوند. این همان الگویی است که قرآن از آن به «لبس الحق بالباطل» یاد میکند؛ تا تشخیص برای افکار عمومی دشوار گردد. داعیه حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ توسط آمریکا نابودی تروریسم و حمایت از جان انسان ها بود ادعایی که همراه با گزارشهای مستند سازمان ملل محکم شد. اعمال تحریم بر ملت ایران به بهانه فشار بر حکومت و جلوگیری از ساخت سلاح هستهای بود ادعایی که با حضور ماموران آژانس وجاهت یافت.
۳.تهدید حذف مخالفان و تطمیع همراه خرج های کلان:در منظومه جنگ نرم غرب، تهدید و تطمیع دو روی یک سکهاند؛ هرجا اقناع رسانهای موثر نباشد، حذف و ارعاب بهکار میآید و هرجا حذف پرهزینه باشد، تطمیع مالی و شبکهسازی انسانی جای آن را میگیرد. این سازوکار دوگانه، در حالی اجرا میشود که گفتمان رسمی همچنان بر آزادی، دموکراسی و حقوق بشر تاکید دارد؛ امری که مصداق روشن آمیختن حق و باطل و نفاق ساختاری در نظام سلطه است. شاید به نظر بیایید که روشهای جریان باطل در حذف جریان حق همیشه یکسان است اما اگر انسان وجامعه معاصر از تاریخ عبرت نگرفته، فریب میخورد. مگر اینکه راهکارهای مقابله با دشمن و حقیقت دشمن را بشناسد.
راهکار مقابله
۱.آگاهی و شناخت: ریشه همه خطاها به جهل برمیگردد۳. و طبق قول امیرکبیر، مسئول جهل مردم، نخبگان و خواص جامعه هستند۴. تجربه انقلاب اسلامی نشان داد هرجا آگاهی عمومی افزایش یافت از طریق سخنرانیها، اعلامیهها و روشنگری علما مردم توانستند میان شعارهای زیبا و واقعیتهای پنهان رژیم پهلوی تمایز بگذارند. در مقابل، هرجا جهل تاریخی نسبت به گذشته تقویت شد، زمینه سفیدشویی پهلوی و تحریف واقعیتها فراهم آمد.
۲.ساخت فیلم و سریال اثرگذار به جای برنامههای سطحی یا علمی صرف: شاید زمان آن رسیده باشد که مطالب مهم را همه فهم بیان کرد نه با بیانی ثقیل و علمی در قالب یک گفتوگوی دو نفره، یا به تصویر کشیدن زندگینامه مبارزان ملی و روش مبارزه آنها با دشمن در قالب داستان و تصویر. همچنان که قرآن برای انتقال مفاهیم عمیق، صرفا به گزارههای انتزاعی بسنده نمیکند، بلکه از قصه و تصویرسازی ذهنی بهره میگیرد و قصه را ابزار تفکر و عبرت معرفی میکند۵.
۳.حضور فعال قشر فرهیخته، جوانان، نخبگان و علما در عرصههای حضوری و مجازی: خلأ نخبگان، میدان نفوذ شبهههاست. قرآن نقش علما و نخبگان را صرفا آموزشی نمیداند، بلکه آنان را پاسداران آگاهی اجتماعی معرفی میکند۶.
از منظر قرآن و تجربه ایران معاصر، مقابله با جنگ نرم و نفاق مدرن، بیش از هر چیز نیازمند آگاهیبخشی، روایتسازی صحیح، حضور فعال نخبگان و بازخوانی دقیق تاریخ است. جامعهای که میداند، میبیند و میفهمد، کمتر فریب میخورد و دست ولی و امام جامعه در هدایت آن بسته نخواهد شد.
پینوشت:
۱- کنفرانس خبری نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، در تاریخ ۲۱ مه ۲۰۲۵ در اورشلیم.
۲- تعبیر رهبر انقلاب در سخنرانی نوروز ۹۲.
۳- الجَهلُ فَسادُ کُلِّ أمْرٍ . امام علی علیه السلام، غرر الحکم ، ۹۳۰.
۴-«و مسئول جهلشان نیز ما هستیم.»داستانی از زندگینامه امیرکبیر، محمود حکیمی.
۵- فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ اعراف» ۱۷۶.
۶-لِیُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ، توبه ۱۲۲.
نظر شما